يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ٧١٤

نكته‌هاى بلاغى در تفسير طبرى [ دكتر محمد علوى مقدم ]

انفاقهاى آنان رياكارانه است .

در بحث از آيهء : « كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ « * » » . ( آل عمران / 37 ) كه طبرى دربارهء معناى كلمهء « انّى » بحث كرده ، در مقابل معناى عبارت « يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا » نوشته است 34 : « من اىّ وجه لك هذا الذى ارى عندك من الرزق ؟ » نكته جالب توجه در اين آيه ، آنكه مفسران از كلمهء « رِزْقاً » كه به صورت نكره آمده است ، چنين استنباط كرده‌اند كه غذاى مزبور ، غذاى بهشتى بوده و براى زكريا هم ناشناخته ، كه زكريا « وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً » .

پاسخ مريم هم كه مىگويد : « قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ » و غذا را فرستاده شدهء از جانب خدا مىداند ، دليلى بر بهشتى بودن خوراكى مزبور است 35 . البته طبرى هم ، از رزق و خوراكى شگفت‌آور چنين سخن گفته است 36 :

« ثمّ يدخل [ - زكرّيا ] عليها فيجد عندها فاكهة الشّتاء فى الصيف و فاكهة الصيف فى الشّتاء ، فكان يعجب ممّا يرى من ذلك و يقول تعجّبا ممّا يرى : انّى لك هذا ؟ فتقول : من عند اللّه » .

و سرانجام طبرى ، از ابن عباس هم ذيل آيهء مزبور چنين روايت كرده است :

« فانّه وجد عندها الفاكهة الغضّة حين لاتوجد الفاكهة عند احد فكان زكريا يقول : يا مريم انّى لك هذا » .

طبرى ذيل آيهء : « قالَتْ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ وَ لَمْ يَمْسَسْنِي بَشَرٌ « * * » . . » ( آل عمران / 47 ) در تفسير جملهء « أَنَّى يَكُونُ لِي وَلَدٌ » نوشته است 37 :

« من اىّ وجه يكون لى ولد ؟ » آيا از سوى زوجى كه با او ازدواج كنم و شوهرى كه با او نكاح كنم ، فرزندى خواهم داشت ؟ يا بدون شوهر و همسر و بىآنكه بشرى با من تماس بگيرد ؟ خدا هم در پاسخ گفته است : « كَذلِكِ اللَّهُ يَخْلُقُ ما يَشاءُ » ( آل عمران / 47 )

* . زكريا از مريم پرسيد : اين رزق و روزى كه نزد تو هست [ - اين غذاى مخصوص كنار محراب تو ] از چه طريق تهيه شده و از كجا آمده است ؟ مريم گفت : از جانب خدا ، خدا هر كس را كه بخواهد بىحساب روزى مىدهد . * * . يعنى : مريم گفت : پروردگارا ، چگونه فرزندى براى من خواهد بود ، در حالى كه انسانى با من تماس نگرفته است .