يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ٥٠

در جستجوى نام و عنوان اين تفسير

اكثر نويسندگان ترجمهء احوال طبرى كتاب تفسير او را به نام خود وى اضافه كرده و آن را به دو منتسب داشته و بدين صورت از آن ياد مىكنند :

« تفسير الطبرى » ، « تفسير محمد بن جرير » ، « تفسير ابن جرير » . و با آنكه نام كامل كتابهاى ديگر او را مىنويسند لكن در گزارش اين مطلب كه او را تفسيرى است مىگويند : « له كتاب فى التفسير » ، « كتاب التفسير » ، « كتاب ابن جرير فى التفسير » و امثال آنها ، و عنوان جامع البيان را ذكر نمىكنند . 48

در ديباچهء تفسير طبرى عباراتى ديده مىشود كه شايد بعدا طبرى عنوان جامع البيان عن تأويل آى القرآن را از لابلاى آن استخراج كرده و در كتاب تاريخ الامم و الملوك اين عنوان را در خور كتاب تفسيرش يافته و آن را متذكر گرديده است ؛ چرا كه او در همين ديباچه مىگويد :

« و نحن فى شرح « تأويله » و « بيان » ما فيه من معانيه ، « مستوعبا » لكل ما بالناس إليه الحاجة من علمه ، و « جامعا » . . . و انّ أوّل ما نبدء به « الإبانة » عن الأسباب التى البداية بها أولى . . . و ذلك « البيان عما فى آى القرآن » عن المعانى التى من قبلها . . . » . 49

علاوه بر اين ، در تفسير طبرى - چه در مقدمه و چه در اصل تفسير - در اكثر قريب به تمام موارد ، عنوان « البيان » در مواضعى اندك و يا عنوان « بيان » در اكثر مواضع و نيز واژهء « تأويل » به كار رفته است :

- القول فى البيان عن اتفاق معانى آى القرآن .

- بيان كون فصاحة القرآن معجزة . 50

- بيان كون اللّه لا يخاطب بما لا نفهمه . 51

- . . .

- بيان ان إحدى الكلمتين من الرحمن الرحيم لا تغنى عن الأخرى من جهة الأثر . 52

- بيان فساد من زعم أن العرب لا تعرف الرحمن . 53

- القول فى تأويل اسماء القرآن و سورة و آية . 54

- القول فى تأويل الإستعاذه ، تأويل قوله : أعوذ . . . 55