يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٩
تفسير طبرى از ديدگاه دانشوران
خطيب بغدادى ( م 463 ) محدّث ، مورّخ و اصولى بنام از تفسير طبرى چنين ياد كرده است :
« طبرى را كتابى در تفسير است كه كسى همانند آن را تصنيف نكرده است » . 34
نووى ( م 677 ) فقيه و محدّث معروف در كتاب خود آورده است :
« كتاب ابن جرير در تفسير چنان است كه كسى همانندش را تأليف نكرده است » . 35
ابن تيميه ( م 728 ) از بزرگان علم حديث و فقه و تفسير ، كه به شيخ الاسلام معروف بود ، در اهميّت و اعتبار تفسير طبرى چنين نظر داده است :
« تفسير محمد بن جرير طبرى را از صحيح‌ترين تفاسير بايد دانست كه در دسترس مردم است ، زيرا گفتار پيشينيان را با اسانيد ثابت ذكر مىكند ، در تفسيرش بدعتى وجود ندارد ، و نيز به نقل روايت از راويان متّهم به كذب نمىپردازد » . 36
سيوطى ( م 911 ) فقيه و محدّث و اديب و مورّخ و مفسّر مشهور كه بيش از ده اثر علمى در علوم قرآنى از خود برجاى گذارده و دو تفسير به نامهاى « الدّرّ المنثور فى التفسير بالمأثور » و « تفسير الجلالين » را نيز تصنيف كرده است ، در چند مورد به توصيف تفسير طبرى پرداخته و گفته است :
« تفسير ابن جرير طبرى از عظيم‌ترين و برترين تفاسير است و ابن عطيّه از آن بسيار نقل مىكند 37 . ابن جرير اقوال را بررسى و توجيه نموده و بر يكديگر ترجيح مىدهد و از اعراب و نتيجه‌گيرى از آنها نيز بحث مىكند ، و از اين جهت بر ديگر مفسّران برترى دارد .
اگر بگويى به كدامين تفسير ارشاد مىكنى و بيننده را بر اعتماد بر آن امر مىنمايى ، مىگويم : تفسير امام ابو جعفر بن جرير طبرى كه علماى معتبر اجماع كرده‌اند كه در تفسير مانند آن تأليف نشده است 38 ، زيرا طبرى روايت و درايت را توأما در آن فراهم آورده است . 39
جرجى زيدان ( م 1332 ) تاريخ‌نويس ، روزنامه‌نگار و زبان‌دان معروف عرب راجع به تفسير طبرى در كتاب تاريخ آداب اللغة العربيّة آورده است :
« در عصر عبّاسى دوّم ، علم تفسير رشد و كمال يافت و در آن ، تفسير كبير ابو جعفر ابن جرير طبرى پديد گشت كه در آن اقوال صحابه و تابعين فراهم آمده بود . وجه امتياز