يادنامه طبرى ( فارسى ) — الصفحة ١١٥

فصل سوم : معرفت وحى و رسالت در تفسير طبرى

سابقه ستم و تعدّى در او موجود است توفيق رهيابى به مقام انسان كامل را ندارد و سعادت نيل به درجهء رسالت و رهبرى دينى جامعه را نخواهد داشت : . . . لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ 16 ، اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ . 17

اكنون بايد ديد طبرى وحى و رسالت را چگونه ترسيم مىكند و راه نفوذ وهم و خيال و وسوسه را به مقام امن وحى چگونه بازمىدارد و صحنهء نزول وحى را چطور مورد تهاجم شيطان مىداند ، و خلاصه ، سابقهء برخى از انبياء را با وثنيّت به چه حال تبيين مىنمايد .

در ذيل آيهء : وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ ، فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ 18 چنين نقل مىكند : پيامبر اكرم ( ص ) در يكى از محافل پرجمعيت قريش نشسته بود و آرزو مىكرد چيزى از جانب خدا بر او نازل نشود كه مايهء تنفّر و رنجش آنان گردد . در اينحال ، سورهء وَ النَّجْمِ إِذا هَوى ، ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى ، 19 نازل شد و پيامبر ( ص ) آن را قرائت نمود .

وقتى به آيهء أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى 20 رسيد ، شيطان دو كلمهء ( تلك الغرانقة العلى ، و ان شفاعتهنّ لترجى ) را بر او القاء كرد و پيامبر ( ص ) آنها را خواند سپس سوره را بپايان رسانيد و در آخر سوره سجده كرد و همهء حاضران نيز سجده كردند و وليد بن مغيره كه در اثر سالمندى توان سجده را نداشت ، خاك را به پيشانى خود رساند و بر آن سجده نمود . و همگان به آنچه پيامبر ( ص ) تكلم كرد خوشحال شدند و گفتند . . .

آلههء ما براى ما نزد خدا شفاعت مىنمايند . . .

به همين مضمون نقلهاى فراوانى دارد ، سپس مىگويد : اين سهو پيامبر ( ص ) سانحهء سنگينى براى آن حضرت تلقّى شد و خداوند براى تسليت وى آيهء وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ . . .

را نازل فرمود .

خلاصه آنچه از طبرى در اين زمينه استفاده مىشود اين است :

1 - امكان سهو پيامبر در متن پيامى كه از خدا دريافت مىنمايد ، قهرا امكان سهو در مسائل ديگر اعم از عبادت و غير آن بلامانع خواهد بود ، گرچه نمىتوان از سهو در مسائل ديگر امكان سهو در اصل پيام الهى را اثبات كرد .

2 - سهو در اصل پيام الهى ، اختصاص به بعضى از انبياء ندارد بلكه هيچ پيامبرى بدون سهو در متن پيام الهى نخواهد بود ، زيرا آيهء ياد شده به منظور تسليت پيامبر اكرم