فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٨١٩

دامن حصار كرفتن

كنايه از كذاشتن زلف بر روى چنان كه نظامى كفته

بمشك آرايش كافور كرده

بندق شكستن

بندق شكستن

كنايه از بوسه دادنست

بنفشه كون طارم و بنفشه كون مهد

بنفشه كون طارم و بنفشه كون مهد

كنايه از زمين و آسمانست

بيت فراغ

بيت فراغ

كنايه از متوضّا است ملك الشعرا كفته

در بيت فراغ دوده دود * باقى ببقات باشد و بود

بيدق سيم

بيدق سيم

كنايه از كوكب و ستاره

بيضهء آتشين

بيضهء آتشين

كنايه از آفتاب

بيضهاى زرّين

بيضهاى زرّين

ستاركان

بيمحابا پلنك

بيمحابا پلنك

كنايه از دنيا و روزكار و مرك

در باى پارسى

در باى پارسى

پاسبان طارم هفتم

و پاسبان فلك

و پاسبان فلك

كنايه از ستارهء زحل

پاكان خطهء اول

پاكان خطهء اول

حاملان عرش و ملائكه مقرّب

پاى حوض كرديدن

پاى حوض كرديدن

و پايهء حوض و كرد حوض كرديدن كنايه از رسوائى چنان كه مولوى معنوى كفته

پيش ازين كرد پاى حوض مكرد * كه من امروز رند مى خوارم

شيخ نظامى كفته

بشب زان حوض پايه هيچ نكذشت * همه شب كرد پاى حوض مىكشت

حكيم خاقانى كفته

پى يك بوسه كرد پايهء حوض * بسى كشتم تو دل دريا نكردى

پر آمدن قفيز

پر آمدن قفيز

كنايه از پيمانه پر شدن و مردن

پردهء دخانى

پردهء دخانى

كنايه از شب تيره و آن را پردهء زجاجى نيز كويند و كنايه از ابر نيز باشد

پردهء عيسى كراى

پردهء عيسى كراى

كنايه از آسمان چهارم است

پردهء مكدّر

پردهء مكدّر

كنايه از حجاب شيطانيست

پرستاران خيال

پرستاران خيال

كنايه از شعرا و منجّمين

پنج هلال

پنج هلال

كنايه از پنج انكشت معشوق بدر چاچى كفته

شفق مى سوى پروين نرود تا نكند * يك مه چارده با پنج هلال تو قران

پنج شعبه

پنج شعبه

و پنج كنج حواس خمسه

پنجم رواق

پنجم رواق

كنايه از آسمان پنجم

پير صنعا

پير صنعا

كنايه از شيخ صنعانست كه عاشق دختر ترسا شده

پير منحنى نالان

پير منحنى نالان

كنايه از چنك خميده است كه نوازند وقتى كفته‌ام

آن پير بين در انحنا * موى سرش سرخ از حنا

پيوسته از رنج و عنا * نالنده جسم لاغرش

[ حرف تاء ]

[ حرف تاء ]

تختهء اول

تختهء اول

لوح محفوظ

ترك حصارى

ترك حصارى

كنايه از ماه و آفتاب

تكاور ابلق

تكاور ابلق

دنيا و روزكار

تلخ عيش

تلخ عيش

كسى كه مصيبتى از دنيا ديده باشد و حادثه به او رسيده باشد وقتى كفته‌ام

تلخ عيشم مكن اى پير خرابات كه من * جان شيرين به كف از بهر نيازى دارم

تنك عيش

تنك عيش

مفلس و بىچيز

تير تظلّم

تير تظلّم

آه مظلوم

[ در جيم پارسى ]

[ در جيم پارسى ]

چارزبانى

چارزبانى

كنايه از چار عنصر است كه به چار زبانيه دوزخ تشبيه شده خاقانى كفته

اسير طبع مخالف مدار جان و خرد * زبون چار زبانى مكن دو حور لقا

چهار تكبير زدن

چهار تكبير زدن

ترك كردن و كنايه از نماز جنازه اموات

چاه ظلمانى

چاه ظلمانى

دنيا و قالب آدمى

دلا تا كى در اين زندان ظلمت اين و آن بينى * يكى زين چاه ظلمانى كذر كن تا جهان بينى

چتر كچلى

چتر كچلى

كنايه از آفتابست

[ حرف حاء ]

[ حرف حاء ]

حرف پهلودار

حرف پهلودار

سخنى كه بكنايت بكويند

حصار پولادى

حصار پولادى

انكشتانه خيّاطان

حصار پيروزه

حصار پيروزه

و حصار معلّق و حصار هزار ميخى كنايه از آسمان و از سيّم كنايه از فلك هشتم كه محلّ ثوابت است

حصن پيروزه

حصن پيروزه

هم بمعنى حصار پيروزه است

حلقهء آبكون

حلقهء آبكون

آسمان

حلقه بر در زدن

حلقه بر در زدن

و حلقه بر سندان زدن كنايه از طلب فتح باب كردن

حلقه بكوش

حلقه بكوش

يعنى غلام

حلقه زدن

حلقه زدن

كنايه از طلب كردن و جمع شدن

حلقهء سيمين

حلقهء سيمين

كنايه از ماه شب چهارده

حوض ماهى

حوض ماهى

برج حوت

حرف خاء

حرف خاء

خاتم كويا

خاتم كويا

و خاتم سهيل نشان كنايه از دهن معشوق

خاتون عرب

خاتون عرب

و خاتون كاينات كنايه از كعبه معظّمه است

خاكدان غرور

خاكدان غرور

كنايه از دنيا

خاك مطبّق

خاك مطبّق

كنايه از زمين

خاك معلّق

خاك معلّق

كنايه از دنيا چنان كه كفته‌اند

آب درين خاك معلّق نماند * شرم در اين طارم ارزق نماند

خركاه قمر

خركاه قمر

كنايه از هالهء دور ماه و آن را خرمن نيز كويند

خركه ازرق

خركه ازرق

كنايه از آسمان

خرّم فزاى

خرّم فزاى

كنايه از آسمان

خروس كنكره عقل

خروس كنكره عقل

كنايه از روح نفسانى

خسرو انجم

خسرو انجم

آفتاب و آن را خسرو اقليم چهارم نيز كويند و خسرو خاور و خسرو سياركان نيز كويند

خلد برين

خلد برين

بهشت اعلى

خلق آتشين

خلق آتشين

شياطين و جن و اهريمن

خنياكر فلك

خنياكر فلك

كنايه از زهره است

خط شمشيربند

خط شمشيربند

خطى كه خوف و خطر داشته باشد و دلالت بر قتل كند

خيمهء ازرق

خيمهء ازرق

كنايه از آسمان

خيمه زدن

خيمه زدن

كنايه از عجب و تكّبر

خيمه زنكارى

خيمه زنكارى

كنايه از آسمان

خيمه بصحرا بردن يازدن

خيمه بصحرا بردن يازدن

غالب شدن و بىپرده بودن

خيمه در خرابى زدن

خيمه در خرابى زدن

بيقرارى كردن و بىشرم بودن را نيز كفته‌اند

در حرف دال

در حرف دال

دار سلامت

دار سلامت

كنايه از بهشت

دار ملامت

دار ملامت

كنايه از دنيا چنان كه كفته‌ام

كى باشد و كى تا بروم روز قيامت * زيندار ملامت بسوى دار سلامت

دار شش در

دار شش در

كنايه از دنيا باعتبار شش جهته

دامن حصار كرفتن

دامن حصار كرفتن

كنايه از آميزش نكردن با مردم و ياغى شدن از سلطان وقت است شمس الدين كرت حكمران هرات كفته

آن به كه خردمند كنارى كيرد * يا دامن قلعهء