فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٩٦

ريختنى

ز آب حرام ما

حكيم فردوسى كفته

كجا ديدهء تو جهد روز جنك * شتاب اندر آرد بروز درنك

روز بازار

روز بازار

كنايه از رواج و رونق بود چنان كه حكيم انورى كفته

روز عيش و طرب و بستانست * روز بازار كل و ريحانست

كمال اسمعيل كفته

اى بزركى كه آستانه تو روز * بازار زمرهء فضلا است

روزبان

روزبان

كنايه از مردم دركاه‌نشين پادشاهان بود چنان كه شاعر كفته

شبانكه بدركاه بردش كشان * بر روزبانان و مردم‌كشان

روز پيكر

روز پيكر

كنايه از روشن‌راى بود

روز خسب

روز خسب

كنايه از كاهل و غافل و مدبر بود

روز خسب شبخيز

روز خسب شبخيز

كنايه از عابد و عيّار و شب‌رو و دزد باشد

روز رخ

روز رخ

كنايه از روشنى و سرخ روئيست

روز سياه و روز سيه

روز سياه و روز سيه

كنايه از روز ماتم بود

روز فراخ

روز فراخ

كنايه بعد از طلوع صبح نزديك بطلوع آفتاب چنان كه حكيم ازرقى كفته

دوش تا روز فراخ آن صنم تنك دهان * لب چون لاله همى داشت رمى لاله ستان

روز كوشش و روز ننك و نام

روز كوشش و روز ننك و نام

كنايه از روز جنك است چنان كه سلمان ساوجى كفته

آن جهاندارى كه از آواز كوسش دمبدم * روز كوشش آيد اندر كوش كالنّصر معك

روزكار بردن

روزكار بردن

كنايه از عمر و وقت ضايع كردنست چنان كه شيخ سعدى كفته

با فرومايه روزكار مبر * كزنى بوريا شكر نخورى

روزكار رفتكان

روزكار رفتكان

كنايه از بيدولتان باشد

روز ننك و نبرد

روز ننك و نبرد

كنايه از روز جنك باشد چنان كه حكيم فردوسى كفته

ز بدها نبايدت پرهيز كرد * چو پيش آيدت روز ننك و نبرد

روى روشن

روى روشن

كنايه از ظاهر باشد كمال اسمعيل كفته

ز نازكى رخ معنى او چنان روشن * كه رنك آرد از ولالهاى نعمانى

روشناس

روشناس

كنايه از شخص مشهور است كه آشناى همه‌كس باشد

روشنان

روشنان

كنايه از ستارها باشد

روشندان

روشندان

كنايه از چراغدان بود

روغن بريك ريختن

روغن بريك ريختن

كنايه از كار و مهمّ بيحاصل بىمعنى بود چنان كه حكيم نزارى قهستانى كفته

ازين نصيحت بيهوده اى فقيه ترا * چه حاصلست كه روغن بريك مىريزى

روغن خود

روغن خود

كنايه از دين خود باشد

روغن رفته

روغن رفته

كنايه از كسى است كه از عمر و دولت سير شده باشد

روغن زبان

روغن زبان

با غين مفتوح بنون زده و نون موقوف كنايه از نرم كفتار و چاپلوس بود چنان‌كه شيخ نظامى كفته

نيوشنده از نرمى شاه روم * بروغن زبانى برافروخت موم

روغن مغز

روغن مغز

كنايه از عقل بود

روكاه

روكاه

با اول مضموم و كاف عجمى كنايه از سه چيز است اول كنايه از ديباچه كتاب بود دوم كنايه از علم جامه باشد سيم پيشواى امت را كويند

رومى بچكان روان

رومى بچكان روان

كنايه از اشك خونى روانست

رومى خوى

رومى خوى

كنايه از كسى است كه بر يك خوى مستقل نباشد و با هركه درآميزد خوى او كيرد

رومى و زنكى و رومى و هندو

رومى و زنكى و رومى و هندو

كنايه از روز و شب است چنان كه ظهير فاريابى كفته

بر اين دو رومى و زنكى كر اعتماد كنى * ز روم تا بدم زنكبار بكشايد

خواجه عميد لومكى كفته

فرموده بخاتون جهان از شب و از روز * دو خادم چالاك لقب رومى و هندو

رونما و روىنما

رونما و روىنما

كنايه از هديه‌ايست كه در وقت ديدن روى عروس دهند چنان كه استاد كفته

بادا عروس بخت ترا زينتى كه چرخ * هر ساعتش به روى نما صد جهان دهد

روىپوش

روىپوش

كنايه از طمع باشد و نيز چيزى كه در ظاهر طورى نمايد و در باطن طور ديكر بود آن را روپوش نيز خوانند

روى خاندان

روى خاندان

كنايه از شرف خيلخانه و دودمان باشد

روى ديدن

روى ديدن

كنايه از جانب‌دارى كردن باشد چنان كه امير خسرو كفته

جور رويش بهر كه مىكويم * روى آن دلرباى مىبيند

كاهى كفته

آنكه كويد روى او خورشيد را ماند بنور * روشنم كرديد كو خورشيد را روديده است

روى نسل آدم

روى نسل آدم

كنايه از پيغمبر و اشراف باشد و در بعضى از فرهنكها كنايه از قرار و آرام است

روى نمودن

روى نمودن

كنايه از حاصل شدن و در خاطر كذشتن باشد

روئين‌تنى

روئين‌تنى

كنايه از سه چيز است اول معروفست دويم كنايه از مغز و پى باشد سيّم كنايه از معده بود

ره‌آورد و راه‌آورد

ره‌آورد و راه‌آورد

كنايه از چيزيست كه چون كسى از جائى آيد بطريق تحفه آورد و سوغات را نيز كويند چنان كه حكيم سنائى كفته

كار روزى چو روز دان بدرست * كه ره‌آورد روز روزى تست

شرف شفروه كفته

يك سفر كن اى سحر از بهر مشتاقان يار * پس ره‌آوردى بياور هم ز خاك كوى او

رهروان كردون

رهروان كردون

كنايه از سبعهء سيّاره است

ره‌نورد

ره‌نورد

كنايه از اسب و پياده تيزرو باشد و آن را راه نورد نيز كويند

ره‌نشين

ره‌نشين

كنايه از كدا و بيخانمان باشد كه بر سر راهها نشسته كديه كند و آن را راه‌نشين نيز كويند چنان كه حكيم انورى كفته

اى بدركاه تو قصه‌رسان صاحب رى * ره‌نشين سر كوى كرمت حاتم و مكرر شد طى

ريختنى

ريختنى

كنايه از نثار باشد چنان‌كه