فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٧٤

بر لنك زدن

محبّت و سازكارى چنان كه ظهورى كفته

در شكايت نيستم از بخت شور * زهر او با كام شير و شكّر است

بپفى كار در بند است

بپفى كار در بند است

كنايه از آنست كه باندك چيزى موقوفست

بترجا

بترجا

كنايه از قبل و دبر است و آن را بتازى عورتين كويند سراج الدين كفته

غنچه كر پيش آن دهن خندد * بر تبر جاى خويشتن خندد

بجان اوردن

بجان اوردن

كنايه از دو چيز است اول كنايه از كشتن باشد امير خسرو كفته

كر صفى از خصم ، بجان آورى * مرزنه كر به زبان آورى

دويم به تنك آوردن بود

بجاآوردن

بجاآوردن

كنايه از دانستن و شناختن و بفعل آوردن بود

به خاك افكندن

به خاك افكندن

كنايه از مظلوم و خوار باشد

بخت دندان خاى

بخت دندان خاى

كنايه از طالع ناموافق است حكيم خاقانى كفته

چون كنار شمع بينى ساق من دندانه‌وار * ساق من خائيدن كوئى بخت دندان خاى من

بخيه بر روى كار افتادن

بخيه بر روى كار افتادن

كنايه از فاش شدن سر و آشكار كشتن است اثير الدين كفته

همچو سوزن اكرچه سرتيزى * بخيه بر روى كار ميفكنى

بدآغاز

بدآغاز

كنايه از بدسرشت باشد

بددل و بدزهره

بددل و بدزهره

كنايه از مرد ترسنده و بددل است

بدست باش

بدست باش

يعنى تقصير مكن و حاضر باش خواجه حافظ كفته

كرت ز دست برآيد مراد خاطر ما * بدست باش كه خيرى براى خويشتن است

همو كفته

چو بر ولايت دل دست يافت لشكر عشق * بدست باش كه هر بامداد يغمائيست

بدست بودن

بدست بودن

كنايه از حاضر و هشيار بودن است

بدست چپ شمردن

بدست چپ شمردن

كنايه از بسيارى است چه در حساب عقد انامل آحاد و عشرات با نامل دست راست مخصوص است و حآت و الوف با نامل دست چپ اختصاص دارد حكيم خاقانى كفته

عاشق بكشى به تيغ غمزه * چندانكه بدست چپ شمارى

بدست شدن

بدست شدن

كنايه از بدست آمدن باشد شيخ اوحدى كفته

در جهان دوستى بدست نشد * كه ازو بر دلم شكست نشد

بدكهر

بدكهر

كنايه از بد اصل باشد

بدلكام

بدلكام

كنايه از دو چيز است اول معروفست دويم كنايه از مخالف باشد و نيز شخصى را كويند كه سر اطاعت و انقياد فرو نيارد

بدندان بودن

بدندان بودن

كنايه از لايق و مناسب بود اثير الدين كفته

لب و دندان ترا سجده برم چون پروين * كز جهان اى مه تابان تو بدندان منى

همو كفته

هستند شاهدان شكر لب بعهد تو * ليكن از آن ميانه بدندان من توئى

بدوسواران

بدوسواران

كنايه از اسب تندرو باشد چنان كه ظهورى كفته

در معركه بدوسواران عيب است * از لاشه سوار ترك تازى كردن

بر آب آمدن

بر آب آمدن

كنايه از ظاهر شدن و فاش كشتن چنان كه امير خسرو كفته

چو فوج هندوان ره بيشتر يافت * خليفه هم خلاف خصم دريافت

بر آب آمد همه كان آتش‌انكيز * به جوش او برد سيل آتش تيز

برآمدن

برآمدن

كنايه از تعظيم كردن و برخاستن باشد

بر پاى خاك زدن

بر پاى خاك زدن

كنايه از خوار كردانيدن است

بردادن

بردادن

كنايه از رها كردن باشد چنان كه حكيم انورى كفته

به ياد بوك و مكر بيست سال بر دادم * مرا خداى نداد است زندكانى نوح

برزدن

برزدن

كنايه از همسرى كردن و برابرى كردن باشد چنان كه انورى كفته

كه منزل او برزده بر سغد سمرقند * كه مجلس او طعنه زده باغ ارم را

و باصطلاح آنست كه دو كس انكشتان از دو طرف پيش آورند و حساب بردن و باختن كنند ظهورى كفته

اينك سرو زر ز من ازو بوس و كنار * با دلبر خويش هركز اين برنزديم

بر سر آمدن

بر سر آمدن

كنايه از غلبه و افزونى و بهى بود كمال اسمعيل كفته

زانكه باريك چو مويست معانى رهى * آمد از شعر همه اهل خراسان بر سر

بر سر نشستن

بر سر نشستن

و سر پائين كردن كنايه از كار آشكارا باشد كه خواهند پنهان نمايند چنان كه مولوى معنوى كفته

بر اشترى نشينى و سر را فرو كنى * در شهر مىروى كه نه‌بينند مر مرا

بر شكستن

بر شكستن

كنايه از اعراض كردن باشد امير خسرو كفته

ازو شوخى ازين در خم شكستن * ازين زارى و از وى برشكستن

مسعود رشيد كفته

بقول دشمن بدكوى برشكست از من * چه شد چه كرده‌ام از بهر چه چرا بركشت

بر شير نرزين نهادن

بر شير نرزين نهادن

كنايه از نهايت غلبه و افزونى باشد چنان كه شيخ سعدى كفته

كفته كدائى كه بر شير نر زين نهد * ابو زيد را اسب فرزين دهد

برف آب دادن

برف آب دادن

كنايه از دل‌سرد كردن و نااميد ساختن باشد چنان كه حكيم سنائى كفته

برف آب همى دهى تو ما را * ما از تو فقع همى كشائيم

برفشاندن دست

برفشاندن دست

كنايه از رقصيدن بود چنان كه فنائى كفته

مطربا بنواز تا سرو سهى بالاى من * برفشاند دست و بيند جانفشانيهاى من

بركردن

بركردن

كنايه از افروختن آتش باشد چنان كه حكيم نزارى قهستانى كفته

آتش زده بخرمن خويش * بر كردن آتش اين‌چنين است

بر كرسى نشاندن

بر كرسى نشاندن

كنايه از خوب و سامان دادن باشد چنان كه ظهورى كفته

نبود از من تلاش داغش اما من تمنّا را * نشانيدم بكرسى كرسى از لخت جكر كردم

بركه لاجورد پنجرهء لاجورد

بركه لاجورد پنجرهء لاجورد

كنايه از آسمان باشد

بر لنك زدن

بر لنك زدن

كنايه از كريختن است چنان كه ظهورى كفته