فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٥٠
هلاهل
باهنك و بسيار دان
منوچهرى دامغانى كفته
بر وى نتوان كردن تعجيل بهبه كردن * تعجيل بطب اندر باشد ز سبكبارى آهسته كئى
بايد آنجا و مدارائى * صدكونه عمل كردن صدكونه هشيوارى
در هاء با فاء
در هاء با فاء
هفهف
هفهف
بفتح هر دو ها بانك سك را كويند و آن را عوعو نيز خوانند مولوى كفته
مه فشاند نور و سك عوعو كند
برهان كفته هف بمعنى كاركاه جولائى و شانه جولائى آمده است
هفت
هفت
بفتح عددى است و بضم هر دمى كه از آب و شراب و شربت خورند كويند جامى كفته
برف دوشاب هفت مىخورديم * هريكى هفت هفت مىخورديم
هفت اندام
هفت اندام
رك معروف كه چون بكشايند از همه تن خون كشيده شود و آن را نهر البدن خوانند و اكحل نامند انورى كفته
از پى آنكه مزاجش نكند فاسد خون * سرخ بيد از همه اعضا بكشايد اكحل
هفتبرك
هفتبرك
برك درختى است شيردار به قدر درخت سماق و بر دو سه رنك است او بشيرازى آن را هشترو و به عربى مازريون و در قوت قريب بشرم بدون تدبير استعمال آن را جايز ندانند و تدبير آن كتب در طبى مرقوم شده
هفتادپولان
هفتادپولان
نام قريهء بوده از رى كه طغرل بيك سلجوقى در آنجا بر ابراهيم نيال برادر خود ظفر يافته او را بزه كمان خفه كرد
هفتان
هفتان
نام قريهايست از قراى اصفهان
هفترك
هفترك
نام بزركترين شهرى از مكران بوده
هفته
هفته
معروفست و نام قلعهء محكم بوده از بناهاى شاپور ذو الاكتاف كه محبس اعراب و اسراى آنها بوده كسى را خاصه از عرب در آن راه نمىدادهاند كويند آثار سور آن تا ششصد سال بيش از اين ديده مىشده
در هاء با كاف
در هاء با كاف
هكچه
هكچه
بضم اول بمعنى جستن كلوكه به عربى فواق كويند و بپارسى هكك نيز نامند و اين حالت از امتلا و پرى معده روى دهد چنان كه انورى كفته
كرمت آز را كه فاقه زده است * ز امتلا اندر افكند بفواق
يوسفى طبيب نيز كفته
از امتلى آنكه هكچه كرد ديارش * بايد كه كنى مقيّئى در كارش
و خسرو دهلوى در معنى هكك كفته
زاب سنان به سينه دشمن فرونشان * چون ز امتلاى خون دل او را هكك بود
چه كاهى از خوردن آب فرونشيند
هكرى
هكرى
بضم و كاف مهمله ديمه را كويند يعنى كشتى كه به آب باران حاصل شود نجس نيز كويند
هكوى
هكوى
بضم و واو مكسور سركشته و متردّد در نسخه سرورى بفتح هاء و ضم كاف بمعنى تردد آورده و بفتح اول و ضم ثانى بمعنى شراب نيز كفتهاند و بمعنى خربزه نارسيده نيز آوردهاند
هكّه
هكّه
مخفف هكچه است كه مرقوم شده
هكهك
هكهك
بضم هر دو ها آواز كريه كه در كلو باشد خسرو دهلوى كفته
صوفى قرّابه از مى هكهك كريه كشاد * كريهء خونين او در سجده جاى او ببين
در هاء با كاف فارسى
در هاء با كاف فارسى
هكرز
هكرز
بالفتح و كسر كاف يعنى هركز و همانا اين قلب هركز است و در بدخشان مستعمل است چنان كه ناصرخسرو كفته
نايد هكرز زين يله كوباره * جز درد و رنج عاقل بيچاره
هم او كفته
مايهء آن هر دو آب و خاك و ليكن * ملعون نبود هكرز همبر ميمون
هم او كفته
زنده به آب خداى خواهى كشتن * تو نه بجيحون بمردهء نه بسيحون
مردم اكر زاب مرده زنده بماندى * خلق نمردى هكرز بر لب جيحون
كى كرد بهين كار جز بهين كس * حلّاج نبافد هكرز ديبا
نمايش ششم در هاء با لام
نمايش ششم در هاء با لام
هل
هل
بالضم بمعنى بغل و آغوش آمده مولوى كفته
اى عشق خندان همچو كل * اى خوشنظر چون عقل كل
خورشيد را دركش بهل اى شهسوار هل اتى و بالكسر مخفف هيل يعنى الاچى و بمعنى بكذار و بر اين قياس هلد يعنى بكذارد مولوى كفته
تا عناصر يكديكر را واهلد
و بهل يعنى بكذار اوحدى كفته
نكاهداشتن خون اوحدى تا چند * بهلبهل كه بر اين خاك آستان بچكد
و بر اين قياس نهلد يعنى نكذارد مولوى كفته
يار مرا مىنهلد تا كه بخارم سر خود * هيكل يارم كه مرا ميفشر در بر خود
و هليدن بمعنى كذاشتن و مصدر است
هلا
هلا
كلمه تنبيه است كه بدان ندا كنند و تاكيد نمايند فردوسى كفته
هلا زود بشتاب كامد سپاه * ز ايران و بر ما كرفتند راه
هم او كفته هلا تيغ و كوپالها بركشيد
هلاشم
هلاشم
مقلوب لهاشم است چنان كه هكرز مقلوب هركز و بمعنى زشت و زبون آمده انورى كفته
خطّى نه سخت نيكو خطّى از اين ميانه * شعرى نه نيك عالى شعرى ازين هلاشم
و صاحب رشيدى بفتح ها و شين آورده و پس كفته لهاشم بضم شين بوده و اين معنى با قافيه شعر انورى نامناسب است و بفتح اصح است و اين است بيت انورى
جائى كه مىنشينم بيكار مىنباشم * يا خطّكى نويسم يا شعركى تراشم
و آن بيت كذشته بعد از اين بيت است
هلالوش
هلالوش
بالفتح فتنه و آشوب و آن را خلالوش نيز كويند چنان كه ناصرخسرو كفته
هلالوش جويان دين بيهشند * تو بيهوش را در هلالوش كن
هلاهل
هلاهل
بر وزن حمايل بمعنى زهرى قتّال و سمّى هالك معروفست