فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٣٧

ول

كه مضموم و كاف عربى باشد زيرا كه آلت كردن است

وشكول

وشكول

بمعنى همان مرد جلد چابك است كه مذكور شد و وشكوليدن مصدر آنست

وشم

وشم

بالفتح بخار عموما و بخارى كه در ايام زمستان در هوا پيدا شود خصوصا چنان كه حكيم فردوسى در صفت اژدها كفته

دو چشم از بر سر چو دو چشمه خون * ز وشم دهانش جهان تيره‌كون

ديكر بمعنى مرغيست شبيه به تيهو و كوچكتر از آنكه بهندى بدنه كويند بوسليك كفته

در جنب علوّ همتت چرخ * ماننده وشم پيش چرغ است

و در فرهنكها آورده‌اند كه چون قابوس كه يكى از پادشاهان ديالمه است به شكار آن مرغ ميل تمام داشته او را قابوس وشمكير كفته‌اند و اين معنى خطاست نام قابوس كه معرب كاوس است در حرف كاف مرقوم شده لقبش شمس المعالى و كنيتش ابو الحسن و نامش كاوس و پدرش ابو طالب و لقب او وشمكير يعنى وشمنكير و ارباب فرهنك دال را خبال واو كرده‌اند و شعر حكيم سنائى را كه كفته

همچو قابوس وشمكير مباش * حمل كرده‌اند كه وشمكير نام اوست

حكيم زجاجى سمرقندى در باب كنبد قابوس كه مدفن كاوس است صريح كفته

در آنجا كه بد كنبد نامدار * شهنشاه بن وشمكير سوار

چون سابقا تفصيل آن مرقوم شده زياده از اين لازم نيست هركرا شبهتى باشد رجوع به آنجا كند

وشمك

وشمك

بفتح واو و ميم پاافزار چرمين را كويند

وشنك

وشنك

بفتحتين و سكون نون و در آخر كاف فارسى ميل آهنى كه بدان پنبه‌دانه برآرند شاعر كفته

بكنى هر دو چشم خويش از بخل * همچو حلّاج دانه را بوشنك

و توده خربزه و امثال ابرا كويند

وشنيه

وشنيه

بالفتح و ثانى مكسور در فرهنكها بمعنى جوشن آورده‌اند كه در جنكها پوشند مرزبان پارسى كفته

تير را از وشنيه بكذارى * همچو خيّاط سوزن از وشنى

و اين بيت دلالت كند كه وشنيه از جنس ابريشم كجينه است كه آن را بجهة حفظ تن از تير و تيغ حشو لباسى كنند و قژا كند و كجيم و كجين كويند چنان كه مرقوم شده در فرهنكها آورده‌اند كه وش شهريست بتركستان و بافته منسوب بدانجا را وشى كويند و آن از قبيل اطلس و ديباست كمال اصفهانى كفته

براى نازكى پاى سايه پروردش * بساط كوه كه خار است اطلس‌وش باد

در شعر حكيم دقيقى آمده

چنان كردد جهان هزمان كه در وشت * پلنك آهو نكير و جز بكشتى

زمين برسان خون آلوده ديبا * هوا برسان مشك اندوده وشتى

و بعضى در اين محل وشتى را تصحيف دانند و بجاى واو مشتى خوانند و در لغت مشتى مذكور شده ديكر بمعنى مانند است صاحب شرفنامه كفته

تو را باد مفرش ز ديباى وش * درخشان رخان تو خورشيدوش

و در شرح قاموس كفته وشى بالفتح رنك كردن جامه و جامه رنكين و از شعر حكيم اسدى معلوم مىشود كه بخصوصه رنك سرخ را كويند كه كفته

شد از بيم رخها چو برك رزان * سر تيغ چون دست وشىّ رزان

و رزان دويم جمع رنك‌كننده است و بكسر رستنى است كه غالبا در مازندران زويد و آن را مانند كندم و جو بريده خشك كنند و شكسته پوست او را برآورند و از آن كتان بافند در نهايت لطافت و صفا و نزاكت و برودت مىباشد و از آن دستار و پيراهن و شال كنند و زنان نيز مقنعه كنند مىتواند بود كه آن بافته لطيف را وشى و وشتى كفته باشند و الله اعلم بالصواب

وغست

وغست

بفتح اول و ثانى بمعنى ظاهر و آشكارا و وغستن مصدر آنست بمعنى ظاهر كردن و آشكار نمودن نيز آمده است

وغوغ

وغوغ

بفتح هر دو واو آوازه وزغ يعنى غوك

وغيش

وغيش

بالفتح و كسر ثانى و ياى مجهول بمعنى بسيار و انبوه و در مؤيد الفضلا بمعنى بيشه و جنكل آورده و آن را غيشه نيز كفته‌اند حكيم اسدى بمعنى نيستان و جنكل كفته

بر راغشان نيستان و غيش * يله شير هر سو ز اندازه بيش

حكيم سوزنى كفته

چو خطّ دست عطابخش تو بزيبائى * كدام جعد مسلسل كدام زلف وغيش

و بمعنى غم و اندوه بىواو و در غين كذشته

وك

وك

بفتح اول بر وزن و معنى بك است كه غوك و وزغ باشد و به عربى آن را ضفدع كويند

نمايش ششم در واو با لام

نمايش ششم در واو با لام

ول

ول

بالكسر شكوفه عموما و شكوفه انكور خصوصا و سرورى در مجمع الفرس كفته به زبان رازى بمعنى كل باشد و راست كفته چنان كه باباطاهر همدانى كفته

مسلسل زلف بر رورتيه ديرى * ول و سنبل بهم آميته ديرى

پريشان چون كرى آن تار زلفان