فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧١٣

نغوشا و نغوشاك

نشوى

نشوى

چنان كه در نخجوان كذشت نام آنجا بوده الحال نخجوان مشهور است هندوشاه كفته بار ديكر چنان كه مىخواهم برسانم بخطّه نشوى در قاموس نيز نشوى آورده و كفته كه عوام نخجوان كويند

نشيب

نشيب

بكسر اوّل و ثانى مقابل و ضدّ فراز است و فراز و نشيب معروف و مشهور است سلمان در حالت پيرى كفته

در ختم به آورده بر جاى سيب * ز بالا نهادم سر اندر نشيب

نشيبسار

نشيبسار

بفتح اول و كسر ثانى در دساتير آورده كه اسم مرتبه فرق است از مراتب ثلاثه ايزدشناسى باصطلاح هيربدان يعنى صوفيه صفيّه كه مشاهده كثرت باشد بدون وحدت و جدا دانستن وحدت از كثرت و ويژه در ونان فارس اين مرتبه فرق را فرجندشاى نيز كويند چنان كه در باب الف كذشت

نشيم

نشيم

با اول و ثانى مكسور و ياى مجهول بمعنى محل و مقام نشستن آدمى و طيور حكيم فردوسى كفته

چنين كفت سيمرغ با پورسام * كه اى ديده رنج نشيم و كنام

هم او كفته

بفرمود پس تا بهنكام خواب * برفتند سوى نشيم عقاب

و آن را نشيمن نيز كويند چنان كه شيخ سعدى كفته

آن شناهباز را دل سعدى نشيمن است

و نشينه مخفف آن است

نشيمه

نشيمه

پوست خام پيراسته را كويند

نشين

نشين

در برهان كويد قطب را كويند و آن نقطه‌ايست از فلك و و پوست درون مقعد را هم كويند و امر بنشستن هم هست يعنى بنشين

نمايش ششم در نون با غين

نمايش ششم در نون با غين

نغاك

نغاك

بكسر اول و ثانى بالف كشيده در برهان بمعنى حرامزاده آورده و در فرهنكها نديدم اميّد كه تصحيف نباشد

نغام

نغام

بفتح اول بر وزن سلام بمعنى زشت و ناخوش ناصرخسرو كفته

جهود را تو چه كوئى كه توبه پيش جهود * بسى نغام ترى زانكه پيش تست جهود

هم او كفته

چون سيرت و راه ديو را ديدى * بكذار طريقت نغامش را

نغروج

نغروج

بضم و راى مضموم و واو معروف و جيم فارسى چوبى كه خمير نان را بدان پهن سازند و به عربى مدمك خوانند

نغز

نغز

بر وزن مغز بمعنى خوب و خوش و نيكو آمده حكيم اسدى كفته

چو رفتى بر شه سخن نغز كوى * بآهستكى كوى و با مغز كوى

حكيم فردوسى كفته

تو دانى كه كاوس را مغز نيست * به تندى سخن كفتنش نغز نيست

نغزك

نغزك

مصّغر نغز است در برهان كفته ميوه‌ايست در هند كه او را انب و انبه نيز كويند و انبج معرب آنست امير خسرو كفته

نغزك خوش نغز كن بوستان * نغزترين ميوهء هندوستان

مؤلف كويد سبز و و نارسيده آن را با داروهاى كرم و خوشبوى آچار كنند و به اطراف برند رسيده آن زردرنك و شيرين طعم و آبدار و ببزركى دستنبوئى ديده‌ام

نغل

نغل

بفتح نون و كسر غين همان آغل يعنى جائى كه در بيابان براى كوسفندان سازند و مردم نيز در آنجا باشند رودكى كفته شعر

كوسپنديم و جهان هست بكردار نغل * چون‌كه خواب شود سوى نغل بايد رفت

و بضمتين عميق و مرادف نغول عطار كفته

نغل چاهيست اين چاه طبيعت * مشو زنهار كمراه طبيعت

نغم

نغم

بفتح اول و سكون ثانى و ميم بمعنى سوراخ كه در پنج ديوار كنند و به عربى آن را نقب كويند و همانا از تغيير لهجه عوام است نه لغتى است پارسى علىحده و در برهان آورده

نغن

نغن

بفتح اول و ثانى و سكون نون در رشيدى بمعنى ناف آمده و برهان سوراخ ناف كفته

نغخواد و نغخوالان

نغخواد و نغخوالان

بفتح هر دو نون تخمهء كه بر روى نان ريزند و بپزند و آن را جوانى و نانخواه كويند حكيم سوزنى كفته

شعر مرا هراينه از هزل چاشنى * باشد بجاى پلپل و كشنيز نغخواد

سلمان كفته

رويت مزه يافته ز خالان * چون نان لذّت ز نغخوالان

نغوسه و نغوشه

نغوسه و نغوشه

با اوّل مفتوح و ثانى مضموم و واو مجهول تسكين دل‌شكسته دادن و دل شكستن از بيم و اين از اضداد است بسين معجمه نيز كفته‌اند و رشيدى بمعنى كوش فراداشتن كه بفهمد چه مىكويند نيز آورده است

نغوشا و نغوشاك

نغوشا و نغوشاك

بالفتح در فرهنك بكسر كفته و واو مجهول از دينى بدينى كرايند شمس فخرى كفته

از بسكه كبر و كافر در راه حق بكشتى * در هند و روم وار من منسوخ شد نغوشا

حكيم سوزنى كفته بيرون ز يك پدر تو نغوشاك زادهء هم او كفته بنغوشاك جهود و مغ‌تر سامانى در فرهنكها از دينى بدينى نقل كردن را نغوشاك كفته‌اند و اهل تفسير در ترجمه صابئين مرقوم كردند كه از هر دينى چيزى قبول نموده‌اند ملائكه مىپرستند و زبور مىخوانند و كواكب را حرمت مىكنند و بمعنى مغ و آتش‌پرست خطاست زيرا كه ايشان زبور نمىخوانند و مكّه را قبله نمىدانند و بر دينى كه دارند برقرارند بتحقيق كه همان