فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٧٠٧
نركس
نخكله
نخكله
با نون و كاف و لام مفتوح بمعنى كردكان كه زود شكسته نشود و مغزش بدشوارى برآيد و كردكان را چارمغز نيز كويند زيرا كه مغزش چهارپاره است
نخيز
نخيز
بالفتح و ياى مجهول كمين كاه را كويند چنان كه مسعود كفته
تو اى دل دژم باش و همواره باش * تو اى ديده خونريز و پيوسته ريز
بهبينند پيرى كه جان مرا * نشسته است چون شير اندر نخيز
و كمينكاه را نخيزكاه نيز كويند و بمعنى فرومايه و كمبها نيز آمده حكيم ناصرخسرو كفته
جان پرمايه همى چون بفروشى نخيز * چيز پرمايه همان به كه به ارزان ندهى
و چنان بخاطر مىرسد كه نخيز مصحف است و اصل آن نخچيز بوده يعنى ناچيز و الله اعلم ديكر بمعنى زمينى است كه در آن قلمهء درخت نشانده باشند و چون سبز شود از آنجا بجاى ديكر نقل كنند و چنين زمينى را بپارسى تخمدان و دانهدان كويند
نخيزجان
نخيزجان
نام ناحيه آباد بوده در قهستان كه آن را نخيزجان كنجور انوشيروان بنام خود ساخته بود
در نون با دال
در نون با دال
ند
ند
بالفتح رشد و افزونى و نيكوئى و نموّ را كويند ابو الفرج كفته
كر بخت را وجاهت و اقبال را نداست * از خدمت محمّد بهروز احمد است
و در عربى بمعنى نوعى از معطّرات است كه از عود و عنبر و صندل و حصى لبان و امثال آنها براى خلفاى عبّاسى ساخته بودهاند حكيم سوزنى در صفت زلف كفته
هواى او به دو شاهين دل از برم بر بود * كه چنك شاهين از مشك بود و عنبر و ند
ندب
ندب
بر وزن ادب بفتحتين واو بهفت باشد و بتازى عذرا كويند و چون هفت بكذرد و بيازده رسد دستخون خوانند و شرح آن كذشت و اكر از دستخون بكذرد حكم اوّل پيدا كند و به عربى كر و قمار كويند
نمايش سيّم در نون با راء
نمايش سيّم در نون با راء
نر
نر
بفتح اول معروفست كه ضدّ ماده باشد و بمعنى زشت و ناهموار چنان كه نر كدا و نر را نرّه نيز كويند با تشديد چنان كه نرّهشير و نرّه پيل مولوى كفته
چيست خود آلاچق آن تركمان * پيش پاى نرّه پيلان جهان
ديكر بمعنى آلت رجوليّت است و مخفف نام نريمان نيز آمده چنان كه ازرقى كفته
تو آن پادشاهى كه كر زنده بودى * زمين بوسه دادى ترا سام بن نر
و بمعنى موج آب نيز كفتهاند عميد كفته
تيغ صفت شكافته كنبد آب را و نر
و شاخ ميان درخت را نيز كويند كه بعضى شاخهاى ديكر در اطراف او رسته باشد
نراك
نراك
بالفتح هميشه و بر دوام نزارى كفته
كى بود بار خدايا كه بهبينم خراب * خان و مان و درو كويش كه سيه باد نراك
نرتو
نرتو
نام قلعهايست محكم از قلاع ولايت بادغيس و لنكر امير غياث و ولايت كرخ كه از اجزاى شهر هراتند
نرد
نرد
بالفتح بازى معروف و تنه درخت مختارى كفته
اى خداوندى كه فضل و فخر و جاه و عزّ تو * آن چو پنج است اين چه نرد است
اين چو شاخ است اين چو بار
حكيم سنائى كفته
بر درختى كانچنان مرغان همى دستان زدند * زان درخت امروز شاخ و برك و پنج و نرد كو
فردوسى در قصه شغاد و رستم و پنهان شدن شغاد در پشت شه درخت كفته
برادر ز تيرش بترسيد سخت * نهان كشت در پشت نرد درخت
نردبان
نردبان
معروفست و اصل در آن نورد بام بوده كه راه بام به آن نور ديده مىشده و بام و بان بيك معنى آمده حكيم سنائى كفته
نيست از بهر آسمان ازل * نردبان با ايه به ز علم و عمل
مولوى معنوى كفته
بىكمال نردبان نائى به بام
نردك
نردك
مصّغر نرد است و بمعنى لغز و چيستان نيز آمده
نردين
نردين
نام شهركى است از خراسان نزديك بچمن كالپوش در فضائى وسيع واقع قلعهء دارد متين و چهار صد خانوار در آن سكونت دارند سه قلعه در اطراف آنست و نيم سنك آب دارد كه زراعت مىنمايند
نرزد
نرزد
مخفف نيرزد است يعنى نمىارزد
نرس
نرس
بفتح اول و سكون ثانى و ثالث نام نرسى بن بهرام بن بهرام بوده كه نهرى از آخر كوفه از فرات برآورده و شهرى آباد كرده چنان كه ثياب نرسيّه منسوب بدان شهر بوده است
نرسك
نرسك
بفتح ثانى و سكون سين بىنقطه و كاف نام غلّهايست كه آن را به عربى عدس كويند صاحب ذخيره خوارزمشاهى آن را تحقيق كرده
نرسى
نرسى
نام پادشاهى است از اشكانيان كه پدرش كودرز بوده و بمعنى و اصل به حق كفتهاند و بضم و فتح اوّل هر دو خواندهاند
نركس
نركس
معروفست و آن چند نوع است شهلا و مسكين و صدپر و در ملك پارس چندين نركس زار است از آن جمله در ميان فهليان و نورآباد قريب بقلعه سپيد نركسزاريست كه دو فرسنك است