فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٦٩٠

مهار

كهكيلويه است نزديك شهران كه بهبهان خوانند در شك تكاو و از رخنه سنك مانند قبر بيرون طراود و هر قدر ممكن شود به اطراف تحفه برند و استخوان شكسته را بسيار نافع است چنان كه كفته‌اند

مرا از شكستن چنان عار نايد * كه از ناكسان خواستن موميائى

موىكوش

موىكوش

جماعتى از عجم و پارسيان كه موى سر را نمىسترده‌اند و بلندتر از حد كوش نمىكذاشته‌اند بر خلاف اعراب كه موى سر ايشان كيسودار تا كمر آويخته است و بموىكوش موسوم بودند اعراب در موىكوش تصرف نمودند كاف را جيم و شين را سين كرده اين طايفه را مجوسى خواندند و بعضى كفته‌اند و بعضى كفته‌اند نام مردى بوده خرد كوش كه كوش كوچك داشته و او را منج كوش مىخوانده‌اند و در قاموس كفته او دين مجوسى پيدا كرده شيخ نظامى كفته

مجوسى زاده هندوستانى * چو زردشت آمده درزند خوانى

مونه

مونه

بر وزن كونه در برهان كفته خاصيّت طبيعى را كويند مانند حرارت آتش و برودت هوا و رطوبت آب و يبوست خاك

مويان

مويان

بر وزن كويان بمعنى موينده و كريه‌كننده

مويزآب

مويزآب

بفتح ميم و كسر واو و سكون را معروفست و به عربى آن را ذبيب كويند و از آن نبيد سازند منوچهرى كفته

مىببايد كه كند مستى و خوشحال كند * چه مويزى و چه انكورى اى نيك جبيب

و مويزآب را به عربى نبيذ الذّبيب خوانند چنان كه شراب عسلى را بنيذ العسلى و شكرى را نبيذ الشكر و شراب خرمايى را نبيذ التمر كويند

موى كياه

موى كياه

نام پنج كياهى است خوشبوى كه بزلف تشبيه كنند كمال اصفهانى كفته

حلقه در حلقه ز انبوهى چون موى كياست

مويندى

مويندى

با اول مضموم و واو مجهول و ياى تحتانى مفتوح بنون زده بمعنى هنرمندى و صنعت‌كرى آمده است

مويه

مويه

با اول مضموم و واو مجهول بمعنى كريه و زارى و نوحه است نجيب كلپايكانى كفته

تنم چو موى شد از بسكه مىكنم مويه * دلم چو زير شد از بسكه مىكنم زارى

مىمويد يعنى مويه مىكند و بر انيقياس بمو امر بمويه كردن است

مويه‌كر

مويه‌كر

يعنى نوحه‌كر و به موى يعنى نوحه كن و مويان يعنى كريه‌كنان و مويهء زال نام نوائى است

موينيه

موينيه

مانند پشمينه چيزهائى كه مو داشته باشد مثل پوستين و امثال آن‌ها از خز و سنجاب و موئينه‌دوز پوستين‌دوز را كويند

نمايش يازدهم در ميم با هاء

نمايش يازدهم در ميم با هاء

مه

مه

بفتح اوّل و ظهور ثانى مخفف ماه است كه قمر باشد و بمعنى ماه سى روزه نيز صحيح است و باخفاى ها بمعنى نه باشد كه حرف نفى است حكيم سنائى كفته

بر سر جور تو شد دين تو و دينى من * كه مه شب‌پوش و قبا بادت و مه زين و فرس

هم او كفته در مذمّت دنيا

چه كنى خاكدان پر مارش * كه مه او مه سكش مه مردارش

از دور اين زمانه و حال محال او * تا چند كويم اى كه مه دورو مه حال او

مه‌آباد

مه‌آباد

بكسر نام مردى كه به اعتقاد پارسيان اول پيغمبر عجم بوده و به روى كتب آسمانى نازل شده و آن را دساتير نامند و در ان زبانى است غريب و نام قريه‌ايست از قراى ميانه قم و اصفهان كه بزرك و آباد است بيك‌منزلى اردستان واقع شده است ندانم بانى آنكه بوده است و معنى آن يعنى ماه‌آباد كرده است

مه آسمانى هوش

مه آسمانى هوش

يعنى ببديهه عقل چيزى را فهميدن به تعليم معلّم

مهانل و مهانول

مهانل و مهانول

با اول مفتوح و ضم نون در رشيدى بمعنى افيون خاص و در جهانكيرى بكسر نون كفته و اين بيت حكيم را به اين صورت شاهد آورده

خود حال دكر خلق چكويم كه ز سودا * بودم چو كسى كو خورد افيون مهانل

و چون بديوان حكيم سنائى و قوافى اين قصيده رجوع شد معلوم شد كه صاحب جهانكيرى خطا يافته و رشيدى نيز به او اقتفا كرده برهان نيز بر وزن تغافل نوشته و چنان كه حكيم كفته

بودم ز ملولى چو تن مردم كوهى * بودم ز خدورى چو دل مردم غافل

خود حال دكر خلط چه كويم كه ز سودا * بودم چو كسى كو خورد افيون و هلاهل

در كوش من از ضعف دلم وقت شنيدن * چون صور پسين آمدى آواز جلاجل

من در حد غزنين مرا فكرت فاسد * يك هفته بچين بردى يك هفته بموصل

المثّه و للّه كه كنون آن همه علّت * شد سهل بفرّ تو از اين خوردن مسهل

و اين قصيده را در مدح على بن محمّد طبيب كه مرض او را معالجه كرده كفته و هلاهل زهريست كه در سميّت از افيون بسيار مهلك‌تر است خبطهائى كه صاحبان فرهنك كرده‌اند واضح شد

مهار

مهار

بفتح اول بر وزن بهار چوبكى است كه در بينى شتر كنند و ريسمانى بر آن بندند و معروفست شيخ سعدى كفته

لكام بر سر شيران كند صلابت عشق * چنان كشد كه شتر را مهار در بينى