فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٦٨١
مكران
مشكيجه
مشكيجه
بفتح همان مشكچه كه كذشت و بكسر كلى است سپيد و خوشبوى و آن را نسرين كويند
مشك نافه
مشك نافه
يعنى مشك خالص و همان مشك زمين
مشنك
مشنك
با اوّل مضموم و ثانى مفتوح بنون زده نام غله‌ايست و بكسر همان ملش سبز كه كوشت را كنده كند و آن را مژمژ خوانند و ديكر بمعنى دزد و راهزن سراج الدّين كفته
از مى غفلت چه شود شاه دنك * مال رعيّت ببرد هر مشنك
و آن را مشنكك نيز كفته‌اند
نمايش ششم در ميم با غين
نمايش ششم در ميم با غين
مغ
مغ
بفتح اوّل ژرف كه بتازى عميق كويند چنان كه صاحب كتاب فرهنك منظومه كفته
ژرف را كفته‌اند مع معنى * كه بتركى ترنك در يعنى
مولوى كفته
سوى چاهى كونشانش كرده بود * چاه مغ را دام جانش كرده بود
و بمعنى رودخانه حكيم فردوسى كفته
چنين تا بيامد يكى ژرف رود * سپه شد پراكنده چون تاروپود
مغى ژرف پهناش كوتاه بود * بر او بركذشتن دژ آكاه بود
و با اوّل مضموم طايفه از پارسيان را كه پيرو زردشتند كويند مولوى كفته
كافر و ترسا يهود و كبر و مغ * جمله را رو سوى آن سلطان الغ
و مغ مخفف مؤبد است يعنى دانشمند مغان و بعضى كفته‌اند مؤبد بفتح ميم بمعنى كسى است كه رز را كه مو كويند تربيت كند و شراب را خوب سازد لهذا در اشعار شعرا مغ و مغبچه و مغ‌زاده مذكور مىشود چنان كه خواجه حافظ كفته
در دير مغان آمد يارم قدحى در دست * مست از مى و مىخواران از نركس مستش مست
و هم او كفته
آمد افسوس‌كنان مغچه باده‌فروش * كفت بيدار شو اى رهرو خواب‌آلوده
هاتف كفته
مغ و مغ‌زاده مؤبد دستور
مغان
مغان
جمع مغ من كفته‌ام
شدار پير مغان يك لحظه پيدا * مغان بر پير خود ماندند شيدا
و جائى است در آذربايجان معروف و بالكسر مخفف ميغ است
مغاك
مغاك
بفتح بمعنى كوكه آن را كود و كودال كويند عنصرى كفته
اى دريغا كه زين منوّر جاى * زير تارى مغاك بايد شد
حكيم اسدى كفته
چنان دان كه جان برترين كوهه است * نه زين كيتى از كيتى ديكر است
درفشنده شمعى است از جاى پاك * فتاده درين ژرف تارى مغاك
مغز
مغز
بر وزن نعز بمعنى لب بضم كه عربى است بمعنى ديكر قريه بزركى است كثير البساتين كه در ميانه آن و بسطام يك مرحله است و از نواحى شهر قومس بوده كه اكنون ويران شده و مستعربه آن را ام بحوز خوانند
مغلاج
مغلاج
بفتح كودى كه جوزبازان در آن كردكان اندازند و اين كلمه مركب است از مغ كه بمعنى كو است و نيز لاج و لاغ كه بمعنى بازى است و هر جوز كه در آن كود افتد صاحب آن آن بازيرا برده باشد حكيم سوزنى كفته
هر مرادى كه دارى اندر دل * به تو آيد چو جوز در مغلاج
مغند
مغند
بضم اول و ثانى و سكون نون و دال بمعنى كلوله باشد يعنى هر چيز كرد و مدوّر و چيزى را كويند كه در ميان كوشت بهم رسد و درد نكند و به عربى غدد كويند و مغنده نيز به همين معنى است
نمايش هفتم در ميم با كاف
نمايش هفتم در ميم با كاف
مك
مك
بمعنى مكيدن باشد و بالفتح مكنده را كويند و امر از مكيدن و بالضم زوبين كه حربه‌ايست براى جنك كه عربان مطرد كويند پوربها كفته
بادا خليده ديده شوخت به زخم خار * و انكاه سفته سينه شومت بنوك مك
مكاس و مكيس
مكاس و مكيس
بضم اول بمعنى تاكيد و مبالغه كردن در معامله و به اين معنى عربيست و بمعنى خراج و باج كيرنده و عشور كيرنده كه در فرهنك جهانكيرى آمده بكسر ميم هم عربى است و ماكس اسم فاعل آنست يعنى ده‌يك كيرنده و خراج‌ستاننده براى تحقيق مرقوم شد نزارى قهستانى كفته
شراب بستدن و بىمكاس نوشيدن * نه عذر و دفع و فريب و بهانه آوردن
ع خوش آمد ترا از كدايان مكيس
مكران
مكران
نام ولايتى از اقليم دويم در ميانه كرمان و سيستان منسوب بمكران بن هيتال و كچ دار الملك آن بوده و آن را كهيج نيز كويند فردوسى كفته
بچين اندر او بود خسرو سه ماه * ابا نامداران ايران سپاه
چهارم ز چين شاه ايران براند * بمكران شد و رستم آنجا بماند
بقلب اندرون شاه مكران بخت * بزوبين وزان خستكى هم نرست
از آن پس دليران پرخاش‌جوى * بتاراج مكران نهادند روى
جهاندار بسالى بمكران بماند * ز هر جاى كشتى كرانرا بخواند
چو آمد بنزديك آب زره