فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٦٧٦
مرنج و مرنك
مرغ
مرغ
با اول مفتوح بثانى زده نوعى از سبزه باشد كه حيوانات آن را برغبت تمام بخورند و هرجا كه آن سبزه بسيار باشد آن را مرغزار خوانند انورى كفته
صبا بسبزه بياراست دار دينى را * نمونه كشت زمين مرغزار عقبى را
مولوى كفته
اى جان مرغ و ياسمين * اى شمع افلاك و زمين
و آن سبزه را فرزه و فرزد و فيريز نيز كويند و با اول مضموم مرغ معروفست ديكر بمعنى آفتاب آمده نظامى بهر دو معنى كفته
تو دهى صبح را شب افروزى * روز را مرغ و مرغ را روزى
ديكرى كفته
بود طعمهء باز تو مرغ روز * نه نه همچو رايت بود شبفروز
و نام شهريست از شهرهاى هندوستان فردوسى كفته
ز قنوج و از تيسر و مرغ و ماى * برفتند چون باد شكر ز جاى
و اين اسامى بلاد سند است نه هند
مرغاب
مرغاب
با اوّل مفتوح بثانى زده نام رودخانهايست كه از پهلوى شهر مرو مىكذرد و آن را مرورود نيز كويند
مرغز
مرغز
با اوّل مفتوح بثانى زده و غين منقوط مفتوح براى منقوط زده موضعى است بحدود غور و هرات حكيم سنائى كفته
ابلهى مرغزى به شهر هرى * سوى بازار برد لاشه خرى
حكيم ناصر خسرو كفته شعر
همچنين دايم نخواهد ماند بركشت زمان * موى جعدش ششترى و روى خوبت مرغزى
و موى كوسفندان آنجا نرم و بلند و پيچيده بود و در زمستان در زير پا نهند و بر آن نشينند
مرغزار شيدان
مرغزار شيدان
مرغزار بمعنى چمن معروفست و شيدان نام چمنى است معمور و آبادان در فارس و كفتهاند سخت نيكوست چنان كه مانند آن كم جائى باشد و پيراهن آنهمه عمارتهاست و چشمها و آبهاى روان و طول آن ده فرسنك باشد بعرض دو فرسنك و بفصل ربيع ميان آن اب كيرد و كفتهاند بهشت دنيا چار است غوطه دمشق و سغد سمرقند و شعب بوان و شهر ابلد ولى صاحب تاريخ فارس چهارم آن را مرغزار شيدان ذكر كرده است
مرغ زبانك
مرغ زبانك
با غين موقوف درختى است كه برك آن بر مثال زبان كنجشك شود و آن را به عربى لسان العصافير خوانند
مرغزن
مرغزن
با اول مفتوح و سيم مفتوح كورستان را كويند امامى هروى كفته
آن جهاندارى كه كشت اندر نبرد * مرغزار از زخم تيغش مرغزن
مرغ زندخوان
مرغ زندخوان
و مرغ شباهنك و مرغ شبخوان و مرغ شبخيز هر چهار نام بلبل است خاقانى كفته
كر مغان را راز مرغان ديدمى * دل بمرغ زند خوان بربستمى
امير خسرو كفته
دوش ز ياد رخت آه جكرسوز من * شد به هوا پر بسوخت مرغ شباهنك را
خواجه حافظ كفته
مرغ شبخوان را بشارت ده كه اندر راه عشق * دوست را با ناله شبهاى بيداران خوش است
شيخ نظامى كفته
منم درّاجه مرغان شبخيز * همهشب مونس مرغ شبآويز
مرغ زيركسار
مرغ زيركسار
مرغ سياه كه مانند طوطى سخن كويد و آن را سار كويند
مرغ شبآويز
مرغ شبآويز
كويند مرغيست كه شبها خود را از درخت بياويزد و فرياد كند نظامى كفته
نهاده نام آن شبرنك شبديز * بر او عاشقتر از مرغ شبآويز
مرغك دانا
مرغك دانا
طوطى است كمال كفته
كنايه از قلم تست مرغك دانا * عبارت از سخن تست كنج بادآور
مرغوا
مرغوا
فال به دو نفرين بخلاف مروا كه فال نيك است و دعا قطران تبريزى كفته
كردد از مهر تو نفرين موالى آفرين * كردد از كين تو مرواى اعادى مرغوا
مرغول و مرغوله
مرغول و مرغوله
موى پيچيده چون موى زلف و كاكل و آواز مرغان و نغمه مطربان كه پيچوتاب در آن باشد سنائى كفته
جعد مفتول جان كسل باشد * زلف مرغول غول دل باشد
اميدى كفته
كنون كز سر سرو و پاى صنوبر * كشد مرغ مرغوله و لاله ساعر
من نيز كفتهام
شراب در سرو مرغول شاهد اندر دست * كجاست مرغ سحر خوان كه بركشد مرغول
مرنمنيان
مرنمنيان
بفتح و سكون غين معجمه مكسوره و ياى ساكنه نام بلديست به ماوراءالنهر مشهورترين بلاد از نواحى فرغانه و منسوب بدانجا را مرغنيانى كويند
مرك
مرك
بضم اوّل آب بينى غليظ شده و بكاف فارسى است و بكاف عربى معرّب مرغ است چنان كه در حياة الحيوان دميرى كفته در لغت شاه مرك كه معرّب شاه مرغ است
مرك موش
مرك موش
سمّ الفار است و مرك معروفست و مرك عام كه بوبا و طاعون باشد مركامركى كويند
مركو
مركو
بضم اول و كاف فارسى برهان كويد كنجشك است همانا مرغو بوده و كاف و غين تبديل شدند چنان كه رسم است
مرنج و مرنك
مرنج و مرنك
نام قلعهايست از هندوستان مسعود سعد كفته
اى حصن مرنج و اى آنكس * كو چون من بر سر تو باشد