فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٦٤١
كنبد و كنبده
كفتم ميان عارف و عالم چه فرق بود * تا اختيار كردى از آن اين فريق را
كفت آن كليم خويش بدر مىكشد بجهد * وين سعى مىكند كه بكيرد غريق را
كلى
كلى
رنك سرخ بكونه كل
كلين
كلين
بضم منسوب بكل مانند سيمين منسوب بسيم و مشكين منسوب بمشك و كلين بكسر كاف پارسى منسوب بكل را كويند چنان كه كمال الدّين اسمعيل اسپهانى ملقب بخلاق المعانى در مرثيه جوانى جميل كفته
كلين اندام او را حال چون است * كه در وقت كلشن بستر كلين است
در فرهنك و برهان نيست از لغت شرفنامه احمد منيرى كه جامع آن ابراهيم قوام فاروقى است نقل شده و نام ديهى بوده در جوالى رى كه قلعه كلين داشته و منسوب بدانجا را كلينى مىخوانده و كلين بكاف عربى همانا معرب آن باشد در قاموس كفته كلين بر وزن امين ديهى است از ديهاى رى و از آنجا بوده است شيخ حافظ محمد بن يعقوب بن اسحق الكلينى الرّازى و اينكه او را بضم كاف و فتح لام به وزن عبيد مىكويند غلط است چنان كه بابويه را كه باء او مضموم است بغلط بواو مفتوح مىخوانند و كلين كوى كنايه از دنيا و عالم آب و كل است كليون مخفف انكليون كه كويند بافته‌ايست رنكارنك فارسى نيست و همان صحيفه مانى است كه نقوش كوناكون داشته و جمال الدين عبد الرّزاق سپاهانى كفته
صحيفه‌هاى فلك شد چو صحف انكليون
بعضى انجيل را معرب و مرخم انكليون دانسته‌اند چنان كه كذشته است
نمايش دوازدهم در كاف پارسى با ميم
نمايش دوازدهم در كاف پارسى با ميم
كمار
كمار
بضم كاف به وزن كذار امر است بكماشتن كسى را بر سر كارى و آن را بكمار نيز كويند شيخ سعدى كفته
كه مشرف چو دست از امانت بداشت * بر او مشرفى بر ببايد كماشت
و مردم چنان فهمند كه مشرفى ديكر بر آن مشرف اول بايد كماشت كه نكهبان او باشد و اكر چنين باشد با يكديكر بسازند و خاين و شريك شوند
يكى دزد كرد و يكى دستيار
مشرفى شمشير است يعنى بايد او را كشت و شمشير مشرفى منسوبست بمشرف و مشرف زمين بلنديست از شام و شمشير آنجا در عرب مثل بوده و بفتح ميم آمده است
كمان و كمانه
كمان و كمانه
بفتح كاف بمعنى ظن و حدس و فكر كه از روى يقين نباشد شيخ سعدى كفته
كمان از تشنكى بردم كه دريا تا كمر باشد * چو پاهايم برفت از دست دانستم كه دريايى
شيخ اوحدى در توحيد كفته
در خود ترا به چشم يقين ديده عاشقان * و افتاده از يقين خود اندر كمان همه
فردوسى كفته
تو دل را بجز شادمانه مدار * روان را ز بد در كمانه مدار
ديكر بمعنى اول چاهى است كه براى كاريز بكنند تا بحدس و كمان دورى و نزديكى آب را معيّن نمايند چنان كه ابن يمين كفته
اى بس كه دلم ز ارز وى چشمه نوشت * در باديه فكر فروبرده كمانه
در كاف تازى با شواهد و امثال كذشته اما در كاف پارسى اصّح است
كماند
كماند
يعنى كمان مىكند فردوسى كفته
كماند كه از تيغ او در جهان * بلرزيد يكسر كهان و مهان
كمست
كمست
همان جمست است كه مرقوم شده
كمه
كمه
بكسر در برهان كفته رستنى باشد مانند رازيانه و دواب خورند و به عربى آن را قزاح خوانند صاحب تحفه المؤمنين كفته لفظ قزاح بقاف و زاى معجمه اسم مغربى نباتى است خوش‌بو شبيه برازيانه و از آن كوچكتر و تخمش مانند انيسون
كميز
كميز
به وزن تميز و بعضى بكسر دانند بمعنى شاشه است يعنى پيشاب كه بول تفسير عربى آنست و سرورى بكاف تازى دانسته
نمايش سيزدهم در كاف پارسى با نون
نمايش سيزدهم در كاف پارسى با نون
كن
كن
بكسر اول مخفف كين است مانند شوخكن و شرمكن و خشمكن ورشكن و امثال آن و افاده معنى صاحب مىكند
كنبد و كنبده
كنبد و كنبده
بضم اوّل و فتح ثانى عمارتى مدّور كه سقف آن محدّب بوده باشد و كنبد قابوس كه در هشت فرسنكى استراباد است قبر امير كيكاوس بن ابو طالب مشهور بوشمكير است و ارتفاع آن پنجاه و پنج ذرع است و كاوس همانست كه در حرف كاف تصحيح و تشريح يافته است و از مشاهير شاهان تبرستان است و كنبد را بنابراين بهر چيز مدوّر اطلاق نمايند غنچه كل را نيز كويند زيرا كه آن نيز به شكل كنبد است خاقانى كفته
فريب كنبد نيلوفرى مخور كه كنون * اجل چو كنبد كل برشكافدت عمدا
هم او كفته
كنبد نيلوفرى كنبده كل شود * پيش سنانت كز اوست قصر ممالك متين
ديكر آذين‌بندى شهر است كه شكل كنبد بسازند و بپارسى كوپله كويند و به عربى قبه خوانند و در اصل قبه معرب