فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٦١٨
كاز
و شرايط آن از بخورات و منادل و اقداح و خواتيم و معرفت خصايص ساعات و اوقات نيل چيزى از مطالب و اظهار امرى از غرايب ميسر شود ريميا عبارتست از علم باصول و قواعدى كه به آن وسيله تصرّف در خيالات ناظران توان كرد تا چيزى از عجايب و غرايب كه در خارج وجود نداشته باشد مخيل شود و چنان نمايد كه در خارج موجود است و در نواميس افلاطون و مختصر جالينوس و بليناس و غيرهم مشروحا مسطور است هيميا عبارتست از علم بخواص جواهر ارضى و كيفيت امتزاج بعضى ببعضى تا از آنجا فعلى غريب و امرى عجيب صادر شود على اىّ حال كيميا در لغت پارسى بمعنى مكر و حيله است و جمعى كثير از حكماى يوروب كه در علوم فزيك و شيمى كه همان سيمياست كار كرده‌اند و منكر كيميا مىباشند و آن نمود را بىبود و حيله و مكر مىشمارند حكيم سوزنى كفته
آنان كه در مخالفت پادشاه دين * بودند دست برده بمكر و بكيميا
بىكيميا و مكر بفرهماى شاه * زيشان نشان نماند چو سيمرغ و كيميا
خواجه حافظ شيرازى كفته
وفا مجوى ز كس ور سخن نمىشنوى * بهرزه طالب سيمرغ و كيميا مىباش
كين و كينه
كين و كينه
بمعنى دشمنى و عداوت در دل داشتن و بر اين قياس كينه‌كش يعنى دشمن و كين ايرج و كين سياوش نام الحان باريد
كينده
كينده
بر وزن دهنده غالب و چيره بر وزن عدد ماده و سبب و باعث و آن را كيوده نيز كفته‌اند از فرهنك دساتير نقل شده
كيوان
كيوان
بفتح اول بر وزن ايوان نام كوكب زحل است كه در فلك هفتم مىباشد و از همه كواكب اعلى و اعظم است و كى بمعنى بزرك و ون دوان بمعنى مانند است چنان كه كذشته حكيم سنائى گفته
فلك هفتم آن كيوانست * كه مر آن را بسان ايوان است
ديكر بمعنى كمانست كه به عربى قوس خوانند و فردوسى كفته
چو شش ساله شد ساز ميدان كرفت * بهفتم ره تير و كيوان كرفت
وقتى در قصيدهء كفته‌ام
امل را كام و ناكامى * اجل را نام كمنامى
عطاردهاى بهرامى * چو از كيوان فرو ريزد
كيوس
كيوس
با اوّل مكسور بمعنى نار است و كج و معوج آمده و نام برادر اكبر انوشيروان بن غباد بوده كه وقتى به حكم انوشيروان عادل حكمرانى تبرستان و خراسان داشته و با خاقان رزم كرده و بر او ظفر يافته و خوارزم را مسخر نموده بهوشنك نامى از اقارب خود سپرده تا غزنين و نهر واله به تصرف درآورده دعوى پادشاهى نموده آخر بدست انوشيروان هلاك شده و هفت سال در ولايات متصرّفه خود حكمرانى داشته و بعضى او را كيتوس خوانده‌اند
كيوغ
كيوغ
در رشيدى و برهان بمعنى كل بىكاه آورده‌اند كه كاه كل نباشد
كيوه
كيوه
بر وزن ميوه و بفتح اصح است و بمعنى سبزه كه برك آن مغز دارد و ميوه آن خوش و خوب است و در برهان كفته كاهو است
كيه
كيه
بمعنى مصطكى است
كيهان
كيهان
بفتح بمعنى عالم است و كيهان خديو يعنى پادشاه عالم فردوسى كفته
يكى زشت را كرده كيهان خديو
و از كتب پارسيان استنباط افلاك مىشود و كيتى بمعنى عالم عناصر مىآيد و كيان مخفّف كيهان است و كنبد كيان كنبد بلند و رفيع را كويند و در لغت كى مرقوم شد كه بمعنى جبّار و قهار و بلندمرتبه نيز آمده و اين نام را از كيوان كرفته‌اند كه مهترين و بلندپايه‌ترين كوكب سياره است ناصر خسرو علوى آسمان بلند را چرخ كيانى كفته چنان كه كفته
بنكر بستاره كه بتازد سپس ديو * چون زر كدازيده كه بر قير چكانيش
مانند يكى جام يخين است شباهنك * بزدوده بقطره سحرى چرخ كيانيش
كر نيست يخين چونكه چو خورشيد برآيد * هر چند كه جوييد نيابيدش نشانيش
اينكه صاحب جهانكيرى كيان بضم كاف بمعنى خيمه كرد نوشته برهانى ندارد كه بضم باشد
انجمن هجدهم از فرهنك انجمن‌آرا در كاف فارسى
انجمن هجدهم از فرهنك انجمن‌آرا در كاف فارسى
[ نمايش كاف فارسى با الف ]
[ نمايش كاف فارسى با الف ]
كاباره
كاباره
مخفف كاوباره است يعنى دوست دارنده كاو چنان كه غلام باره امرد دوست و امرد بازو در كوباره تحقيق آن بيايد و در برهان بمعنى غار و شكاف كوه آورده
كار
كار
بر وزن چار لفظى است كه افاده معنى فاعليت كند مانند آموزكار و امثال آن و كرنيز مرادف آنست مانند افسونكر و زركر و آهنكر و امثال و شواهد آن بسيار است
كاز
كاز
بر وزن باز بمعنى دندان آمده حكيم اسدى در تعريف كبوتر نر و ماده كفته
كه جفتى كبوتر چو رنگين تذرو * به ديوار باغ آمد از شاخ سرو
نر و ماده كاوان ابر يكديكر * بكشى كرشمه كن و عشوه كر
بهم هر دو منقار برده فراز * چو يارى لب يار كيرد بكاز
ديكر بمعنى التى است