فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٥٨٦

كشته

كشاحل

بالضم و فتح خاجنسى از غله كه از آن نان پزند و آن را شاخل نيز كويند

كشاك

بر وزن هلاك بمعنى ضمير است كه انديشه در دل كرفته باشد و حروف ضماير را نيز كويند كه در آخر كلمات مىآورند مثل حرف تا در زرت و حرف شين در زرش و حرف ميم در ررم يعنى رر تو وزر او وزر من

كشش

بمعنى كشيدن و طول مدت و امتداد زمان

كشاكش

زيادتى كشيدن بهر طرف و برون آوردن چيزى از جاى به جائى

كشاد

با اول مضموم مرادف فتح است شاه قاسم الانوار كفته

نغمه مطرب خوشكو همه پند است و كلام * ساغر ساقى مه‌رو همه فتح است و كشاد

مولوى معنوى كفته

چندين حلاوت و مزه و مستى و كشاد * در چشمهاى مست تو نقاش چون نهاد

و بمعنى رها كردن تير از شست و كمان آمده امير خسرو دهلوى كفته

كردون كشاد شست تو چون در وغا بديد * خواند ارغنون مرك صرير چغانه را

كشاد چون بكاف پارسى است در عربى نبايد نكاشت

كشان

بالفتح خيمه را كويند كه بيك ستون بر پاى باشد و كنبدى كويند و چنين خيمه درين روزكار بقلندرى معروف و مشهور شده چه درويشان در اعياد چنين خيمه بر در خانهاى اعيان زنند و چيزى طلب كنند و سپاهيان خاصه پيادكان لشكر در اسفار هرچند تن در يكى ازين كوته خيمه منزل دارند ديكر نام ولايتى است به ماوراءالنّهر كه از آنجا بوده كاموس كشانى و اشكبوس كه بحمايت افراسياب آمده در دست رستم كشته شد چنان كه فردوسى كفته

كشانى هم اندر زمان جان بداد * تو كفتى كه هركز ز مادر نزاد

و بمعنى جمع كش نيز مىآيد مانند دردكشان و باركشان چنان كه كفته‌ام

جرعهء ار بجام تو آيد و پس بكام تو * فخر نما كه نام تو رفته بجمع مىكشان

كشان‌كشان تكرار و تاكيد در كشيدنست چنان كه شيخ سعدى كفته

من نه به اختيار خود مىروم از قفاى او * كان دو كمند عنبرين مىبردم كشان‌كشان

و امر بكشيدن نيز آمده مولوى معنوى كفته

كوش ما كير و بدان مجلس كشان

كشاورز

بر وزن فرامرز بمعنى زارع و دهقان و برزيكر و آن را كشتمند نيز كويند اسدى كفته

دو منزل زمين تا لب هيرمند * پرآب خوش و ميوه و كشتمند

در اينجا افادهء معنى زراعت نيز مىكند

كشت

بفتح كاف عربى بمعنى محو و حك كردن آمده اوحدى راست

ما نقش ديكران زورق مىكنيم كشت

و بمعنى حنظل كفته‌اند سهو است حنظل كيست است

كشتار

بالضمّ بسمل و كشته كه به عربى مذبوح خوانند حكيم فرخى در صفت شكار كردن سلطان كفته

بر استران سبك‌پى همى نهاد سبك * شكارئى كه بر او تير برده بود به كار

بماند مركبش و استرانش مانده شدند * ز بس دويدن تيز و ز بس كشيدن بار

هنوز پنج يكى پيش مير برده نبود * از ان شكاران كز تير مير شد كشتار

و بمعنى كوسفند كشتن قصابان چنان كه كويند امروز كشتار نشد و بمعنى همان كوسفند كشته شده نيز مىآيد چنان كه مستعمل است كه كويند چند من كشتار است

كشت بركشت

بفتح كاف و سكون شين و تاء مثناة فوقانيه و فتح باء موحّده و سكون راء مهمله و فتح كاف و سكون شين معجمه و تاء مثنّاة فوقانيّه در مخزن الادويّه كفته لغتى است فارسى كه به عربى بمعنى التوا بر التوا بكسر هر دو كاف نيز آمده و بعضى آن را سواد السند و بعضى سواد الهند و بعضى سواد الاكراد كويند و بپارسى پيچك و اهل شبانكاره فارسى هچو نيز كفته‌اند و آن كياهى است مانند ريسمان باريك بهم پيجيده بعضى بر بعضى و اكثر عدد آنها پنج مىباشد از پنج رسته و رنك آن مايل بسياهى و زردى و طعمى غالب ندارد و كل آن يك عدد شبيه بدنباله عقرب است و ماخذ اين لغت بيجيدن و بركرديدنست چنان كه بر كاشته يعنى بركردانيده و بركشته زيرا كه بيكديكر بيجيده است و اوراق آن مانند دنباله عقارب بركرديده و اكر كاف آن كاف فارسى باشد اصح است

كشت‌زار

معروفست سنائى كفته

كشت كردى ليك خوك است و ملخ در كشت‌زار

كشتو

بفتح انكور نيم پخته را كويند

كشتوك

بمعنى كشف يعنى لاك‌پشت است

كشته

بالفتح شكافته زردآلو و شفتالو و امرود كه تخم آن را برآورده خشك كرده باشند سوزنى كفته

ثناكوى تو را بىتو دل از غم * به دو نيم است چون امرود كشته

هم او كفته

قدى چو سرو پياده سرى چو كنده كور * لبى چو كشته آلو رخى چو پرده نار