فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٥٢٨
غاو
بنيد خارجى رسم كرام است
بوسليك كفته
خوش آن نبيد غارجى با دوستان يكدله * كيتى بآرام اندرون مجلس ببانك و لوله
غاز
غاز
مرغ معروف كه آن را بپارسى خربت كويند يعنى مرغابى بزرك و اينكه با قاف نويسند غلط است يا معرب و در اصل پارسى و بغين است و پنبه محلوج و شكاف سوزن را نيز كويند سوزنى كفته
غاز اكر پهلو زند در باد عدل پهلوان * چرخ عنقادار متوارى شود از بيم غاز
صعوه در ظل هماى عدل داد پهلوان * مر عقاب ظلم را پر بردارند غاز غاز
و غازاياغى نام نباتى است كه بپاى غاز تشبيه كرده‌اند و اياغ تركى است و به عربى اطريلال كويند و بپارسى پاى زاغان خوانند
غاز كردن
غاز كردن
دانه از پنبه جدا كردن و پشم را مهياى رسيدن ساختن حكيم سوزنى كفته
ز بهر تافتن تاروپود مدحت تو * برند غاز سخن شاعران ز غوزه من
غاژ
غاژ
به سكون زاى پارسى مرد دهان فراخ را كويند فخرى كفته شعر
شمر جرعهء دان بنزديك‌يم * جهان لقمه دان بنزديك غاژ
و در فرهنك بمعنى خار نيز كفته
غاز غاز
غاز غاز
يعنى شكافته و شكاف تاج بها كفته كافرمى اى كون غازت ز غاز
غازه
غازه
كلكونه و چوبى كه در رخنه چوبى نهند بهنكام شكافتن و اين معنى بغاز كذشت در باب باء و در فرهنك جهانكيرى بمعنى ندا آورده
اى بسا كفتكوى و آوازه * كه چو تنبو كشت پر غازه
و نيز بيخ دم مرغ و بيخ پر مرغ كه غزه كويند چون پر غازه و دمغازه و به اين معنى بىتركيب نيايد و به غير اين دو لغت ديده نكرديد و شاهد آن درد مغزه مرقوم شده و بمعنى كلكونه مولوى كفته شعر
بيغازه و كلكونه كل آن رنك كجا يافت * كافروخته از پرده مستور برآمد
غازى
غازى
چرب روده باشد و ريسمان‌باز كه كاهى بر اسب چوبين سوار شود بسحاق اطعمه كفته
از شوق غازى اسب آن‌كس كه كشته كردد * در دين لوت خواران باشد شهيد غازى
سعدى كفته
چو غازى به خود در نه بندند پاى * كه محكم رود پاى چوبين ز جامى
مجير الدّين كفته
غازى بسير شونه به صورت كه عنكبوت * غازى نكردد ارچه برايد بريسمان
و براى آنكه از غازى بمعنى اغزاكننده مميز كردد او را كه غازى نيز كويند
غاش
غاش
كسى كه كسى را بغايت دوست دارد رودكى كفته خويشتن دارباش و بىپرخاش هيچ‌كس را مباش عاشق غاش و بمعنى كنده دهن و پليد طبع و شور و غوغاى سخت و خوشه غوره و خيار بزرك كه براى تخم نكهدارند نيز آمده
غاك
غاك
فتنه و آشوب و آواز كلاغ را كويند
غال
غال
شكاف كوه و مغاكى كه حيوانات شب در آن خسبند و متبدّل غار است و بمعنى غلطانيدن و امر بغلطانيدنست استاد عماره مروزى كفته
آهو مر جفت را بغال چو برخواند * عاشق معشوق را بباغ بغاليد
و آشيانه زنبور را نيز كفته‌اند
غالد
غالد
يعنى غلطاند بر سبيل عيش و شادى چون عاشق معشوق را عمّاره مروزى كفته
كسى كه در دل او جاى كرد خصمى تو * بجاى خانه و كاشانه چرخ دادش غال
اين معنى غار و شكاف حيوانات است لطيفى كفته
همچو آهو كه جفت را غالد * من ترا روز و شب همى غالم
و از اين ماخوذ است كنغال كه در اصل كنك غال بوده يعنى غلطاننده
امرد
امرد
كه كنك كويند عبارت از غلام‌باره است يعنى امرددوست
غالوك
غالوك
بضم لام كل مهره كمان غلوله و بجاى لام باى تازى هم كفته‌اند خسرو دهلوى كفته
كمان كرويه زرّين شد بچرخ هلال * ستاركان همه غالوكهاى سيم اندود
در جهانكيرى و رشيدى و برهان‌ها غالوك نوشته‌اند كه بمعنى غلوله يعنى كلوله كمان باشد ظن غالت فقير آنست كه در اصل غالول بوده لام با كاف اشتباه و اقتباس يافته غالول و غلوله يك معنى دارد حكيم فردوسى كفته
كه افكند نخجير در باغ و راغ * كهى زد بغالول در ميغ باغ
غاليدن
غاليدن
ماليدن و غلطانيدن است
غالينوس
غالينوس
نام حكيمى بوده مشهور كه در حكمت طبيعى مشهور عالم بوده اى تو افلاطون و جاليتوس يا جالينوس معرب است و غالينوس به زبان يونانى معنى آن غذاى اول است كه شير باشد و وجه تسميه اينكه چنان كه اطفال بشير تربيت مىيابند مردم نيز از آن حكيم تربيت مىيافتند
غامى
غامى
بكسر ميم ناتوان و ضعيف و لاغر باشد
غانه
غانه
بفتح نون بر وزن و معنى خانه و كفته است رشيد به عين مهمله شهرى بوده در كنار فرات و در برهان كفته غاز شهريست در حدود يمن كه خاكروبه آن شهر را شويند در آن خاك سونش زر يعنى ريزه نه پيدا شود و در دامنه الوند نيز اين‌كونه خاك شونى كنند و ريزهاى زر و سيم جويند
غاو
غاو
بر وزن و معنى كاو زيرا كه كاف عجمى با غين تبديل مىيابد