فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٥١٩
شوش
حبارى خوانند بعضى كفته‌اند سرخابست بعضى كفته‌اند بوقلمون است
چو هدهد زمين بوسه دادم لشكر * سخن رنك دادم چو پرّ شواد
شوال
شوال
با اوّل مفتوح بمعنى شلوار و كار و عمل و حرفه و حكيم سوزنى بهر دو معنى كفته
از بيم مرا ايدر ريدى بشوال اندر * اى خواهر خالت غر آخر چه شوال است اين
ديكر بمعنى شواتست كه مرقوم شده و شوالك مصغر است
شوالك
شوالك
بفتح شين و لام مرغيست كه بوقلمون كويند و كذشت
شوخ
شوخ
بضم اوّل معروف و بواو معروف چرك جامه كه بتازى آن را وسخ كويند و چرك جراحت و پينهء كه از شدت كار بر دست و پاى سخت شود و در نسخه ميرزا درختى كه يك شاخش ببرند و شاخ بسيار برآورد عبد العزيز عسجدى كفته
خواجه بزركست و مال دارد و نعمت * نعمت و مالى كه كس نيابد از ان كام
بخلش جائى رسيده كو نكذارد * شوخ بكرمابه بان و موى بحجام
فردوسى كفته
بدانجا مه شوخ در پيش تخت * بيفتاد و كفت اى شه نيك‌بخت
شوخ‌كن
شوخ‌كن
بمعنى چركن است و شوخيدن يعنى چركن شدن و در ميان عوام شوخى كردن بمعنى ظرافت كردن معروف شده و لطيفه كفتن بمعنى به دو كنايه كفتن و هر دو بخلافست و شعرا شوخرا بمعنى معشوق خوش‌خلق شهرت داده‌اند و بغلط مشهور شده شيخ سعدى بمعنى اصل ملاحظه كرده و كفته
شوخى مكن اى دوست كه صاحب‌نظرانند * بيكانه و خويش از پس و پيشت نكرانند
شوخ‌چشم و شوخ‌ديده معشوقى بيحيا و طرّار شيخ سعدى كفته
پسرى شوخ‌چشم و كشتىكير * شوخ‌چشمى كه بكسلد زنجير
هم او كفته كه خانمان من اين شوخ‌ديده پاك برفت و فرق در ميان اين دو شوخ آنست كه شوخ بمعنى چرك بواو معروف است و ديكرى بواو مجهول
شود
شود
بضم اوّل و سكون دويم و دال يعنى شد و رفت و كذشت شمس فخرى صاحب معيار جمالى كفته
تا همت و بخشايش او داد كرم داد * دود از دل كان آب ز رخساره‌يم شود
و شودن بمعنى شدن باشد
شور
شور
بر وزن كور چيز پرنمك و آشوب و غوغا و همزننده و آميزنده و امر به اين معانى حكيم سنائى كفته
تو برى شو ز جور و بدعهدى * به خدا كر نخوانمت مهدى
باستم شور مملكت شورى است * بىالف نقش داورى دورى است
و بمعنى شوينده و امر بشستن و در فرهنك جهانكيرى بمعنى ورزنده چنان كه سلحشور و سلاح شور سعدى كفته شعر
چه خوش كفت آن تهىدست سلحشور * جوى زر بهتر از پنجاه من زور
حافظ كفته
بياور مى كه نتوان شد ز مكر آسمان ايمن * بلعب زهره چنكى و مرّيخ سلحشورش
اسدى شور سليح منظوم كرده * همه‌روزه فرمانشان دارد برو
سوارىّ و شور سليح نبرد
و شوربخت و شورچشم بمعنى بدبخت و نحس‌چشم فردوسى كفته
ز بهر يكى بيژن شوربخت * بدينان برافتادم برافتادم از تاج‌وتخت
هم او كفته
نكه كن كه داناى پيشين چه كفت * كه كس را مباد اختر شورجفت
در اين محل افاده معنى شوم مىكند
شوربا
شوربا
بمعنى آش نمكدار معروفست زيرا كه با در پارسى بمعنى آش است چنان كه مرقوم شده سكبا آش سركه و بر اين قياس و اين لغت پارسى صرفست و به عربى آن را حباء بالمدّ و القصر كويند و مشهور است كه حضرت رسول عربى صلى اللّه عليه و آله دوبار به اين لفظ تفوه فرموده و باصحاب فرموده‌اند كه فلان براى شما شوربا پخته و ايشان را دعوت بشوربا نموده
شورم
شورم
كوه باشد فخر كركانى كفته
چو بردارى ميان شورم آواز * مر آواز ترا پاسخ دهد باز
و اعراب آن يقين‌يست
شوره
شوره
بر وزن غوره معروفست كه سورج معرّب آن است و به عربى ابقر كويند و از ان بارود به عمل آورند كه بباروت معروف است و شوره سفيدى است كه بر سرهاى كچل مىباشد چنان كه كفته‌اند
سر آن كچل شوره آرد ببار * نكون طاسى افتاده در شوره‌زار
شورمور
شورمور
اين لغت از توابع است بمعنى نحس و ضعيف است حكيم خاقانى كفته
شورمورند حسودانت و ليكن كه لاف * شار و مارند كه با يكديكر آميخته‌اند
ديكر بمعنى غوغا و آشوب است حكيم سنائى كفته
ز بهر دو طامات ژاژ و مزخرف * همه‌ساله با خلق در شور و مورم
شوركر
شوركر
نوعى از درخت كز است كه در شوره رويد و آن را به عربى اثل كويند
شوش
شوش
بالضّم مخفّف شوشتر است و آن را بىواو نيز نويسند شيخ نظامى كفته همه عالم بهار شوشترى من كفته‌ام شعر
پرند ار خيزد از ششتر پرندتست * از ان خوش تر كه اندام و برى به از پرند و پرنيان دارى
هم در غزليات كفته‌ام
اى نرم برت خوش تر از ديبه ششتر * زيبا چو رخت ديبا بافند نه در شوش
و شوشتر مركز ولايات خوزستان بوده اكنون اندك خراب است و شهر شوش كه همان سوس است چون خراب شد ديكرباره اين شهر را بنا كردند و كفتند اين شوشتر است يعنى بهتر است چه شوش بپارسى قديم بمعنى