فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٠
زوان و زوانه
در سنكلاخها رويد و برك آن شبيه است ببرك بسفايج و طرف اسفل برك آن سرخ رنك است و صاحب مخزن و تحفه خواص آن را نوشته كرم و خشك دانند و زايل‌كننده سپرز است و اهل اندلس افريان خوانند در مصر مشهور به كف النسبر است و در شيراز آن را زنكىدارو خوانند
زنكىرود
زنكىرود
نام رودخانه‌ايست معروف كه از پهلوى شهر ايروان مىكذرد و منبع آن درياچه كوكجه است كه برودخانه ارس متصّل مىشود و درياچه كوكجه در شمال مشرق شهر ايروان است و آبش شيرين است و از كنار آن درياچه تخمينا بيست و هفت ميل است و زنكىرود را رود زنكى نيز مىنامند
زنويه
زنويه
مويه و ناله سك كه آن را به عربى هرير كويند و زنوئيدن مصدر آنست
زنهار و زينهار
زنهار و زينهار
بمعنى امان دادن و پمان و براى تاكيد نيز آمده مختارى غزنوى در لغز انكشترى كفته
نهان كنند بزركان بچشمش اندر زهر * دهند ازو ملكان زهر خورده را زنهار
سعدى كفته
زينهار از دهان خندانش * آتشين لعل و آب دندانش
حكيم سنائى كفته
زنهار يكانند به زير خم زلفت * زنهار بهش باش كه زلف بريدن
سلمان ساوجى بمعنى عهد و پيمان آورده و كفته
عهد زنهار بسى بوده ميان من تو * عهد من مشكن و زنهار فراموش مكن
و بمعنى البته و تاكيد در فعل و ترك فعل نيز آمده اميرخسرو دهلوى كفته
زنهار كه آن بند قبا چست مبنديد * كز نازكيش بخيه بر اندام برآيد
سعدى كفته
زنهار كه چون مىكذرى بر دل مجروح * از وى خبرى پرس كه چون مىكذراند
و در مقام تاكيد بمنع شيخ شبسترى كويد
ولى تا با خودى زنهار زنهار * مقامات شريعت را نكه‌دار
شيخ سعدى كفته
زينهار از قرين بد زنهار * و قنا ربّنا عذاب النّار
و زينهارى امان طلب و پناه‌جو را كويند يعنى زنهار خواسته كه به عربى ذمّى كويند و زنهارخوار يعنى عهدشكن سوزنى كفته
كس بزنهارى خويش اندر زنهار نخورد * زينهاريست دلم نزد تو اى بت زنهار
شيخ سعدى كفته
بخيل هركه مىآيم بزنهار * نمىبينم بجز زنهار خواران
حكيم فرخى سيستانى كفته
اى زينهارخوار بدين روزكار * در يار خويشتن كه خورد زينهار
و در فرهنك بمعنى ترس و بيم و شكايت آورده و اين بيت سعدى را سند كرده
زينهار از كسى كه در غم دوست * پيش بيكانه زينهار كند
و به چند معنى ديكر نيز آورده كه برهانى و شاهدى ندارد مانند شتاب و هوش و آكاهى
زنيان
زنيان
بكسر اول تخمى است كه بر روى خمير نان پاشند و آن را نانخواه نيز كويند شهاب الدّين كفته
آبله زيباروى خوبانست * لذّت نان نكرز زنيان است
نمايش سيزدهم در زاء با واو
نمايش سيزدهم در زاء با واو
زو
زو
بر وزن نو نام پسر تهماسب است كه در ايران پنج سال پادشاهى كرده بود و دريا را نيز كويند و بضم اول مخفف زود است كه تعجيل و شتاب باشد و مخفف زوزن كه نام ولايتى است نيز آمده كويند در عراق نهر آبى جارى كرده و شهرى و جائى ساخته كه بنام وى آن نهر را زواب مىكفته‌اند و كفته دو نهر بوده و عرب آن را زوابين مىخوانده‌اند همانا همانست كه اكنون زهاب مىخوانند
زوار
زوار
كسى كه خدمت بنديان كند و ايشان را سرپرستى نمايد چنان كه منيژه مر بيژن را كرده بود بعد از خلاصى بيژن كه رستم و بيژن و منيژه بازمىكشتند فردوسى كويد
بيك دست بيژن بديكر زوار * سوى خانه رفتند زان چاه‌سار
و در فرهنك زوار را زواره برادر رستم دانسته و خطا كرده زيرا كه در اين داستان اصلا اسم زواره مذكور نكرديده و مقصود ازين زوار منيژه است كه در چند سال محبوسى بيژن خدمت او را مىكرد و اين شعر فردوسى كه از زبان كيخسرو كفته بوقتى كه در جام كيتىنما حال بيژن را ديد و مىكويد كه دخترى نامور در آن زندان زوار يعنى خدمتكار اوست
كه بيژن بتوران به بند اندر است * زوارش يكى نامور دختر است
ثابت مىشود كه منيژه است نه زواره
زواره
زواره
نام برادر رستم بوده و نام قريه از قراى كاشان و اصفهان است و كويند در زواره كاريزى قديم بوده كه آن را كاريز كيخسروى مىناميدند
زواله
زواله
بفتح زا و لام خميرى كه بجهة نان و آش و مدور كنند بسحاق اطعمه كفته
مانند بوركت همه كارى شود ببرك * همچون زواله كر بخورى كوشمال آش
همه او كفته
باد از آفتاب خميرت زوال دور * تا سالها كنى ز مه نوزده الها
زوان و زوانه
زوان و زوانه
هر دو بمعنى زبانست زفان تبديل آنست