فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٧
رز
رشته تير چو رخبين ليك * شيرينيش جدا كند از رخبين
سوزنى سمرقندى كفته
آژنك ميان ابرو افكند * رخ كرده ترش مثال رخبين
مؤلف كويد در مخزن بفتح را آورده و بلور و كشك ترجمه كرده و كفته لغت سريانى است و الله اعلم
رخت
رخت
بمعنى اسباب و متاع خانه و لباس و در فرهنك جهانكيرى بمعنى راه راست و بمعنى ستور عموما و اسب خصوصا و بمعنى طعام يكمرده كفته و شواهد و اين ابيات است نظامى كفته
كريوه بلند است سيلاب سخت * مكردان عنان خود از راه رخت
يعنى از راهى كه مركب من به آسانى از آن بكذرد معنى كرده‌اند مپيچان عنان من نيز نوشته‌اند و در معنى اسب اين بيت شاهد آورده
كره بر دوال كمر بست سخت * بجنك دوالى روان كرد رخت
و رشيدى كفته در شهود معنى اين ابيات تامل است و راست كفته چه مىشايد كه مپيچان عنان من از راه بخت كفته باشد بجنك دوالى روا نكرده لخت يعنى كرز و عمود باشد عَ نه چندانكه آن را توانند رخت توانند سخت باشد توانند سنجيد و شمرد چه سنجيد يعنى شمرده و سنجيده از همه عجيب‌تر بمعنى طعام يكمرده آوردن و اين بيت را شاهد آوردن دل بينوا را ز غم داده رخت برهانش چيست اين استشهادى كه او كرده از شعر شهابى كه كفته
ز اندوه آتش بجان در زده * بلب مهرى از خامشى برزده
زده بر در نطق من قفل سخت * دل بينوا را ز غم داده رخت
اين بيت برهان طعام يكمرده نمىشود
رخش
رخش
بضم اول روشنى و شعاع و يكى از نامهاى آفتاب و بفتح رنك سرخ و سفيد بيكديكر آميخته اسدى كفته
ز بس سر كه كرزش ز تن كرد پخش * زمين كشت كلكون و خورشيد رخش
فردوسى كويد
ببخشاى بر من تو اى دادبخش * كه از خون دل كشت رخساره رخش
و بو را برش را باعتبار آنكه رنك آن سرخ و سپيد و درهم است نيز رخش خواندندى و اسب‌سوارى رستم بدين رنك بوده است چنان كه حكيم فردوسى كفته
همى رخش خوانيم بورابرش است * به خوبى چو آب و برنك آتش است
تنش پرتكار از كران تا كران * چو برك كل سرخ بر زعفران
هم بمعنى سرخ خالص آمده فردوسى كفته
چو بر كل كران بد رها كرد بخش * يكى رنك رخسارشان كرد رخش
در فرهنك جهانكير بمعنى قوس‌وقزح نيز آورده و اين بيت را شاهد كرده
ميغ چون تركش او تيرانداز * برق تير است و زارخش كمان
اولا كفته سنجرى كويد و اين خطاى اوّلست چه شعر از فرالاوى است كه از شعراى قديم بوده و اين شعر را غلط نوشته‌اند و چنين نكفته صحيح او اينست كه نوشته مىشود ميغ چون تركى آشفته كه تيرانداز و برق تير است مكر او را سرويسه كمان سرويسه بمعنى قوس و قزح است نمىدانم اين سهو در سهو از كجا شده است و بمعنى فرخنده و ميمون نيز آورده آن نيز صحيح نيست و به اين معنى دخش است نه رخش
رخشا و رخشان
رخشا و رخشان
بالضمّ رخشنده و تابنده من كفته‌ام
سحركه كه رخشيد خورشيد رخشان * جهان شد ز نورش چو لعل بدخشان
در صفت آتش كفته‌ام
ببالان اژدرى ماند كه از كينش تنى لرزان * بغضبان روسئ ماند كه از خشمش رخى رخشا
فردوسى كفته
جهانست رخشا بائين شاه * مرا نيست پروا كه مانم به راه
رخ‌فروز
رخ‌فروز
بضم اول نام روز هفتم از ماه‌هاى ملكى باشد
رخ‌كيره
رخ‌كيره
بر وزن همشيره در برهان بمعنى دستينه آورده و بفتح كفته در فرهنك جهانكيرى نيافتم رشيدى كفته دست او رنجنى كه چهار تو تافته باشند و بچيده نيز كفته‌اند
رخنه
رخنه
بالضم كاغذ و بالفتح سوراخ ديوار و جُز آن خاقانى كفته
عمر پلى است رخنه سرحادثه سيل پل‌شكن * كوش كه نارسيده سيل از پل رخنه بكذرى
رخيدن
رخيدن
با اول مفتوح و ثانى مكسور بمعنى نفس زدن باشد براى حمل بار كران و مشقت آن
رد
رد
بفتح راى مهمله بدال مهمله زده دو معنى دارد اول دانا و خردمند فردوسى كفته
بپرده درست اين سخن را بجوى * به پيش ردان آشكارا بكو
دويم بمعنى شجاع و دلاور فردوسى كفته
بپوشيد درع سياوش رد * زره را كره بر كمربند زد
رده
رده
بفتح اول و ثانى بمعنى صف مطلقا و چينه ديوار و هر چينه را يك رده كويند فردوسى بمعنى صف مكرر كفته رده بركشيدند هر دو سپاه
نمايش پنجم در راء با زاء
نمايش پنجم در راء با زاء
رز
رز
بالفتح رنك‌كننده چون رنكرز و امر برنك كردن و انكور و دختر رز يعنى انكور و شراب و بمعنى باغ نيز آمده حكيم منوچهرى كفته