فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٦
ديباذر
كه در فرهنك جهانكيرى بمعنى ده نيز آمده و اين بيت آخسيكتى آورده
چو عنكبوت بده دست و پات سحر تنم * از آن دهانه چهار اوستاد شش مزدور
و بمعنى دهانه است سابقا مرقوم شده اكنون نيز تكرار يافته
ده‌نه
ده‌نه
بفتح اول و ضمّ ثالث بمعنى زيور و آرايش و آن را هر هفت نيز كويند خاقانى كفته
موكب شاه و اختران رفت به كاخ مشترى * شش مهه داده ده نهش چرخ دوازده درى
ده هزار و ده هزاران
ده هزار و ده هزاران
بمعنى بازى چهارم است از هفت بازى نرد و عوام بغلط واو هزار كويند
دهون
دهون
با اول مفتوح و ثانى مضموم بمعنى حفظ باشد و آن را از بر نيز كويند عبد القادر نائينى راست
آنكه مدح شاه خواند از دهون * از دهونش بوى مشك آيد برون
رشيدى كويد دهون همان دهان است و حق با او است چه الف و واو در پارسى تبديل مىيابند
ده‌هفت
ده‌هفت
بر وزن زربفت زرى ناسره بوده كه ده مثقال آن سه مثقال غل و غش داشته
دهيد
دهيد
بمعنى زنيد نيز آمده حكيم اسدى كفته
پس از خشم فرمود كاين را دهيد * همه دستها را به خون در نهيد
نمايش هيجدهم در دال با ياء
نمايش هيجدهم در دال با ياء
دى
دى
با اول مفتوح نام ملكى است كه موكل باشد در تدبير امور و مصالح ديماه و روز دى به مهر و ديبا دين و ديبا زر و نام ماه دهم است از سال شمسى و آن مدت ماندن نيّر اعظم است در برج بزد آن را جدى گويند و ماه اول از فصل زمستان است شيخ نظامى كفته
چو خرم كسى كو بهنكام دى * به پيش آورد منقل و مرغ و مى
امير خسرو كفته
بجان مىداد راحت ديدن وى * چو برف اندر تموز و شعله دردى
و در اين ماه فارسيان در آن سه روز كه اسامى آن در صدر مرقوم شده عيد كنند و بكسر دال بمعنى روز كذشته است كه ديروز نيز كويند و اكر شب باشد دى شب نيز كويند
ديبا
ديبا
و ديبه بمعنى حرير نيك ديباج معرب آن است و ديباى پخته در پخته بضم هر دو باى فارسى ديبائى كه تاروپودش خام نباشد و به عربى آن را مطبوخ كويند و ديباجه بحسب لفظ مصغر ديباج است و در اصل لغت فرس بمعنى جامه‌ايست نيمچه از ديباى خسروانى مكلّل كه پوشش خاصه پادشاهان عجم بودى آن را بر بالاى جامهاى ديكر پوشيدندى و در هيچ پوشش چندان تكلف نكردندى كه در ديباجه زيرا كه آن يكى از علامات پادشاهى است مانند لواجه و سرير و اكليل چنان كه سامانى كفته و بعضى كفته‌اند ديباجه قطعه‌ايست كه روى كار ديبا باشد و خطبه كتاب را بطريق مجاز ديباجه خوانند باعتبار آنكه زينت كتاب بدان است چنان كه هم سامانى كفته ملك الشعراى كاشانى در افتتاح عبرت نامه كفته
ديباجه اين خجسته ديبا * پيرايهء اين پرند زيبا
شيخ سعدى كويد
خاك شيراز چو ديباى منقش ديدم * زان همه صورت زيبا كه بر آن ديبا بود
فردوسى كفته
شكستى دم مار و خستى سرش * بديبا بپوشيد خواهى برش
حكيم عنصرى در صفت باغ و كاخ حسن ميمندى كفته
بسان قبهء ار تنك مانويش غلاف * بسان كعبه و ديباى خسرويش ازار
چو ديبه كه برنك پرند هندى تيغ * زبرجدنيش پود و زمرّدينش تار
و آن را ديباه نيز كفته‌اند و در حقيقت ديباج معرب ديباه است حكيم ازرقى كويد
نهيب او ز سرلشكرى برآرد كرد * چو جنك را تن شهارود بلشكر كاه
سياهيئى كه زره برنهد بجامهء او * بر او مليح‌تر آيد كه نقش بر ديباه
حكيم فرخى كويد
تا بديماه بود كوه برنك مصمت * تا بنوروز شود دشت برنك ديباه
تا بفروردين كرده چو رخ و دو لب دوست * باغ و راغ از كل نورسته و از سبز كياه
ديباجى
ديباجى
ديباباف را كويند يعنى هرچه از ديبا بافته شده باشد
ديبادين
ديبادين
نام فرشته‌ايست و يكى از نامهاى خدا است و آن را ديبدين نيز كويند حكيم فردوسى كفته
چو پيدا شود افسر ديبدين * بكام تو بادا زمان و زمين
ديكر نام روز بيست و سيّم باشد از هر ماه شمسى و در اين روز از ديماه مغان عيد كنند و جشن نمايند و كويند نيك است در اين روز دعا كردن بجهة دفع شر شيطان و از حقتعالى فرزند خواستن
ديباذر
ديباذر
نام سروشى است مدبر روز ديباذر فردوسى كفته
ز ديبا ذرت خرمى بهره باد * همان آذرت سال و مه شهره باد