فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١
دوسانيد
بمعنى پيالهء شراب آورده و بيت امير خسرو نوشته
ساقيا مى ده كه امروزم سر ديوانكى است * دور پر كردان كه مركم از تهى پيمانكى است
رشيدى كفته بمعنى پيالهء دوره است نه دور و معرّب آن دورقست و حق با اوست وقتى كفته‌ام
در جام كن آن مى مروّق را * آن آتش قيد سوز مطلق را
كز فيض ربيغ ريب هر ربعى * رونق شده سندس و ستبرق را
ها ساقى در چنين بهارى نغز * تجديد نما بدور دورق را
دوراسران
دوراسران
بر وزن زورآوران بمعنى پادشاه جادوكران كه معاصر زردشت بوده او را دوران سرون با واو نيز كفته‌اند
دوراغ
دوراغ
با غين نقطه‌دار دوغ و ماستى را كويند كه شير در ان كرده باشند و در اصل دوغ راغ بوده يعنى دوغى كه از صحرا و دامن كوه آورده‌اند و در شيراز استعمال آن متداول است
دورباش
دورباش
با اول مضموم نيزهء بوده دو شاخه كه بزر و كوهر مرصّع كرده پيشاپيش پادشاهان مىبرده‌اند تا مردم از دور ديده راه خالى كرده دور شوند هنوز در هندوستان متداول است كه پيشاپيش پيلان برند و كنايه از تير و نيزه و غمزه و آه جكرسوز نيز آمده امير خسرو كفته
كهى از كوشهاى چشم خواندن * كهى از دور باش غمزه راندن
نظامى كفته
چو دارا جواب سكندر شنيد * يكى دور باش از جكر بركشيد
دوربست
دوربست
بضّم دال و سكون واو و راء مهمله و فتح باء موحده و سكون سين مهمله و تاء فوقانيه قريه‌ايست اكنون قريب به شهر طهران و آن را كنون ترشت و درشت خوانند بشين معجمه ظنّ غالب آنست كه باء موحده ياء بوده است و دريست نام داشته و اكنون ترشت شده چه كه در پارس نزديك كارزان و شاپور قريه‌ايست كه آن را دريست كويند
دورس
دورس
با سين و حركت مجهول كياهى است كه تخم آن را شوكران كويند و خوردن بيخ آن جنون آورد و بدورس تفتى معروفست زيرا كه آن را از تفت يزد آورند و بيخ تفت خوانند
دورو
دورو
بضم اول و راء كل رعنا را كويند زيرا كه دورو دارد يكروى سرخ است و يكروى زرد و كنايه از مردم مزوّر و غير صادق نيز آمده حكيم فرخى كفته
از مجلس ما مردم دوروى برون كن * پيش آرمى سرخ و فرو كن كل دوروى
باغى است بدين زينت و آراسته از كل * يكسو كل دوروى و ديكر سوكل خود روى
تا اين كل دوروى همى روى نمايد * زين باغ برون رفتن ما را نبود روى
و آن را رعنا و زيبا كويند وقتى من نيز كفته‌ام
دورويه كل نظر كن در طرف بوستان * هر روى او جمالى ديكر كرفته است
روئى نشان ز چهرهء عاشق ربوده است * روئى اثر ز طلعت دلبر كرفته است
يا زركرى بديع باظهار صنع خويش * روئى ز برك كل را در زر كرفته است
دوروزى
دوروزى
بمعنى صحت و تندرستى آمده فخر كركانى كفته
دو روزى و درستى مر ترا باد * مباد از بخت بر جان تو بيداد
و كنايه از كار بىقوام و بقا است كه آن را دوروزه نيز كويند
دوزاى
دوزاى
با اول مضموم و واو معروف نى باشد كه مطربان نوازند و به عربى مزمار خوانند و با ثانى مجهول در برهان بمعنى دوزانيد آورده
دوزخ
دوزخ
بضم اول معروفست و بمعنى جاى دودناك و دودزده تيره و بد بخلاف بهشت و اهل تحقيق بمعنى اخلاق زشت اصطلاح كرده‌اند چنان كه كفته‌اند
بهشت و دوزخت با تست در پوست * چرا بيرون ز خود مىجوئى اى دوست
و به عربى جيم كويند و دوزخ نشيم بپارسى كسى را كويند كه نشيمن او دوزخ باشد و جهنّم نيز دوزخ را كويند و كويند جهنم معرب كهنام پارسى است كه دوزخ باشد و در حرف كاف بيايد
دوزنه و دوژنه
دوزنه و دوژنه
بمعنى نيش زنبور و سوزن و پشه و همانا درزنه بوده است اما عبارت سامى اينست الشعرا مكس كه دوزنه دارد ظاهرا لفظ دورا علىحدّه و ژنه را علىحدّه كمان بوده و در قاموس كويد كه الشعرا مكس سرخ و كبود كه بر شتر و سك نشيند و چيزى منكر و درشت و اينكه در سامى كفته دوزنه دارد همانا دوزنه يعنى دونيش مكس كه مانند خرطوم فيل آويخته است و بدان دونيش عضو را كزد و در برهان دوژينه بمعنى نيش جانوران كزنده آورده است
دوژه
دوژه
بضم اوّل و بفتح زاء فارسى كياهى است كه ثمر آن كرهى است خاردار به مقدار فندقى و خارها بر آن رسته و بر دامن آويزد و رها نكند شاعر كفته
بدلها اندر آويزد دو زلفش * چو دوژه كاندر اويزد بدامان
دوسانيد
دوسانيد
بر وزن جوشانيد يعنى چسبانيد و دوسيدن بمعنى چسبيدن و بر اين قياس دوسنده و دوسيده