فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٩
دوتائى
همچو خون كرده رخان از خون دن * خون دن خونت بخواهد خورد كرددن مدن
دنيدن مصدر اين لغت است
دنياوند
دنياوند
نام كوبيست مشهور بدماوند و آن در مازندران است و كويند اصل دنيا آوند بوده و آوند بمعنى ظرف است يعنى دنيا ظرف آن است و ملوك دنياوند را در قديم مصمغان كفتندى چنان كه ملوك جبال تبرستان را سپهبد و ملوك هند را بلهر و ملوك قنوج را راى و مهراج ابو ريحان در آثار الباقيه كويد كه فريدون ارماميل خوانسالار ضحاك را كه مامور بود بكشتن مردم و آوردن مغز سر آنها را براى مار ضحاك خواست بكشد چون ثابت كرد كه كوسفند را كشته و مردم را رها كرده در كوهسار دماوند ديده شدند او را حكمران دماوند كرد و نشاند بر تخت زرّين و مصمغان لقب داده اين لقب بر حكام دماوند باقى ماند و كويند چون فريدون بر ضحاك مستولى شده او را كرفته بچاهى كه در آن كوه بود معلق آويخت تا بود و بر اين قياس چون ضحاك بدخو بود و پارسيان مار و ديو مىكفتند آن كوه را ديو آونك خوانده‌اند و بمرور بدماوند معروف شده و بر اين تقدير ديب آوند انسب است چه دنيا لغت عربى است و آوند پارسى و مخالف‌اند مؤلف كويد آن كوه آتشى است و اهل سياحت و فرهنك و مهندسين فرنك به حكم شهريار عهد بتحقيق معادن آنجا رفته‌اند و دانسته‌اند كه چهار فرسخ ارتفاع آنست و بر قله‌اش سى جريب زمين هموار و چاهى است كه از آن روشنى تابد و دود از آن برايد و كويند معدن كبريت است و چاههاى متعدده دارد و نزديك شدن به آن مايهء قطع نفس و هلاكت است فريد الدين اصفهانى در اين معنى كفته
از ناله مكن آه مرا دود دماوند * وز كريه مكن چشم مرا چشمه آهو
حكيم فردوسى نيز در باب ضحاك كفته
بياورد ضحاك را چون نوند * بكوه دماوند كردش به بند
بماند او بر اين كونه آويخته * زاد خون دل بر زمين ريخته
كسسته شد از خويش و پيوند او * بماند اندر آن كوه دربند او
و اصل آن در ديماوند تحقيق خواهد شد
نمايش شانزدهم در دال با واو
نمايش شانزدهم در دال با واو
دوارى
دوارى
بفتح دال و كسر راء مهمله زريست مسكوك از طلا كه هريك موازى پنج و شانى باشد حكيم منوچهرى دامغانى كفته
جز بر در شهنشه بر دركهى نرفتم * نه بر در حجازى نه بر در بخارى
چون تونه‌ام كه خدمت كهتر كنى و مهتر * از بهر دو و شانى وز بهر يك دوارى
دوال
دوال
بر وزن جوال بمعنى تسمه و در فرهنك چرم حيوانات و چرمى كه بجاى چوب بر طبل و كوس زنند خسرو دهلوى كفته
هم او ريخت در كاس طاعت زلال * هم او كوفت بر كوس دولت دوال
غضارى رازى كفته
دوال كردد اندام پيل‌وار عدو * چو بر زنند بر آن كوس پيلى تو دوال
ازرقى هروى كفته
و ليكن روز كوشش بردراند * دوال پيل فربه شير لاغر
و حكيم سنائى بمعنى مكر و حيله آورده
ننكرم من سوى دوال شما * نشوم نيز در جوال شما
در جهانكيرى بمعنى زمرّد آورده بر اين بيت رفيع الدين اثبات كرده
ز بهر ساعد شاخ ابر ساخت كوهركش * كه قطره درّ خوشاب است و سبزه شبيه دوال
و كويد بمعنى شمشير نيز آمده و نظامى كفته
چو زخم دوالى دوالى بديد * بنه سوى رخت برادر كشيد
دواله
دواله
چيزى است شبيه بريسمانهاى باريك پهن بهم پيچيده بر شاخهاى درخت صنوبر و بلوط متكون مىشود بهترين آن سپيد و خوش‌بو و تازه و زبون‌ترين سياه رنك و با قوت قابضه و با شراب مقوى باه و مفرح معده و دل و جكر از تحفه نقل شده
دوالى
دوالى
نام حاكم انجاز در عهد اسكندر كه اسكندر نوشابهء بردعى را بزنى به او داد چنان كه نظامى كفته
دوالى بنام آن سوار دلير * دوالك همىباخت مانند شير
دوان
دوان
بمعنى دونده است و نام دهى است از مضافات قصبه كارزان و از آنجا است جلال الدين محمد علّامه دوانى
دوبرادران
دوبرادران
دو مرغ‌اند شكارى كوچكتر از عقاب و در شكار يكديكر را امداد كنند تا آن صيد را بكيرند
دوبل
دوبل
بضم دال و فتح باى موحّده بىوفا و بىحقيقت را كويند حكيم ناصر خسرو كفته
تن دوبل بيوفاست اى خواجه * چندين مطلب مراد از اين دوبل
عقلت يكسو است كل بديكر سو * بنكر بكدام جانبى مايل
دوتائى
دوتائى
به وزن كجائى بمعنى پوشيدنى و از مفاد اشعار استادان سلف بمعنى پوشش زير قبا فهميده مىشود شاه كبودجامه كفته
كر كسى بودى كه پيشم چارتائى برزدى