فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٨
دنى
حب سلاطين كويند كويند نام كياهى نيز هست و آنچه دهان را بيفشرد و درهم كشد و زمخت باشد مانند مازو و پوست انار و مانند آنها و اينكه كويند دندش را نرم كن شامل دندان و پهلو هر دو خواهد بود
دندان
دندان
معروف است
دندان‌كاو
دندان‌كاو
بكاف تازى بمعنى خلالى است كه نان و كوشت زيادتى كه در دندان مانده باشد بدان بيرون آورند و آن را دندان آپريز و دندان آبريش و دندان افريز و دندان افريش و دندان پريز و دندان پريش و دندان فريز و دندان فريش نيز به تبديل كويند
دندان كوساله
دندان كوساله
نوعى از تير است كه پيكانش از استخوان باشد و پيكان آن را به شكل دندان كوساله ساخته باشند خسرو دهلوى كفته
دليرانش كزكين دلير افكنند * به دندان كوساله شير افكنند
دندان‌مزد
دندان‌مزد
بضم ميم نقد و جنسى را كويند كه چون جمعى از فقرا را مهمان كنند بعد از خوردن طعام بايشان دهند و روانه كنند و آن را مزد دندان نيز كفته‌اند حكيم سنائى كفته
مرد خندان‌لب نباشى مرد سندان‌دل مباش * مرد دندان‌مرد نبوى مرد دندان زن مباش
سوزنى كفته
بدندان مزد ازو خواهم قميصى * اكر اطلس دهد يا خاره يا خز
و دندان‌مز بىدال ميوه يا شيرينى را كويند كه بعد از طعام بخورند و بمزند
دندانه
دندانه
بر وزن مردانه كنكره عمارت را كويند خاقانى كفته
قصرى كه بنام آن طرازند * دندانه‌اش آفتاب سازند
هم او در باب ايوان مداين كفته
دندانه هر قصرى پندى دهدت نونو * پند سر دندانه بشنو ز بن دندان
دندنه
دندنه
با اول مفتوح بثانى زده آهسته سخن كردن در زير لب باشد كمال اسمعيل كفته
تيزى كه بانك رعد بم و زير آن بود * در زير لب چو دندنه ناتوان كند
و آن را دندش نيز كويند و دنديدن مصدر آن است و شيرازيان دنديدن را بضمّ لام لنديدن كويند در خراسان نيز شايع است
دنك
دنك
آلتى است كه بدان برنج كويند چون يكسر او به هاون برنج رسد سر ديكرش بلند شود و همچنين بالعكس و چون او را به پا حركت دهند پادنك كويند و برنج‌كوب را دنكى كويند مولوى كفته
كر به سجده آدمى سرور شدى * دنك هر زرّاز پيغمبر شدى
ابو طالب كليم در صفت اسب خود كفته
بكون نشست چو سر از سكندرى برداشت * به چوب دنك تو كفتى نشسته است كليم
و ديكر بمعنى احمق و بيهوش شاعر كفته
تا پرى روى تو در دايره خط ديده * چون من از دايره بيرون شده ديوانه و دنك
زلالى خونسارى در معنى صدائى كه از بر هم خوردن دو سنك يا دو چوب برآيد اين بيت كفته
در جهان ديوانه را دنكى بس است * خانه پر شيشه را سنكى بس است
ديكر بمعنى نقطه و پركار آمده شاعر كفته
توئى مانند دنك و من چو پركار * بكردت بىسر و بىپاى كردم
و اسب دراز كردن بىاندام را با دنك برنج‌كوبى منسوب داشته و نكال كويند
دنكاله و دنكداله
دنكاله و دنكداله
بفتح اول آبى را كويند كه از جاى بلندى تا به زمين يخ بسته باشد يا از ناودان تا به زمين آويخته باشد و آن را دنكداله نيز كويند چنان كه شاعر كفته
خلم از دماغ و بينى من تا به پشت پاى * كشته است دنكداله ز سردى و از خمار
دنكل
دنكل
با اول مفتوح بثانى زده و كاف پارسى مكسور بمعنى ابله و احمق و ديوث و بىاندام است شمس فخرى كفته
چار كس نيست در ممالك شاه * ظالم و هيز و مفد و دنكل
رشيدى نوشته كه شمس فخرى در معيار جمالى او را باكل و مل قافيه نموده و چنين نيست معيار جمالى حاضر است و مطلع اين قطعه اينست
دشمن پادشاه عادل دل * باد دايم بتيغ كين بسمل
دنكى
دنكى
بكسر اول و كاف فارسى آن مرد دنك‌كوب را كويند و دنك سر محلى را كويند كه آن دنك در آنجا كار مىكند
دنه
دنه
با اول و ثانى مفتوح صدا و ندا و زمزمه را كويند كه از غايت خوشى و نشاط خاطر از آدمى سرزند منوچهرى كفته
تا توانى شهريارا روز امروزين مكن * جز بكرد خم خرامش جز بكردون دنه
دنه كرفته يعنى خرام و شادى و نشاط كرفته ناصر خسرو كفته
مثل است آنكه چو موشان همه بيكار بمانند * دنه‌شان كيرد و آيند و سر كربه بخارند
دنى
دنى
بر وزن غنى يعنى بشادى و خوشحالى بخرامى ناصر خسرو كفته
اى شده مشغول بنا كردنى * كرد جهان بيهده تا كى دنى
دنيدن بمعنى دويدن بنشاط و خوشحالى است چنان كه كفته
اى دنيده