فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٧
دند
و به سكون دويم و فتح تحتانى نام قريه‌ايست از غزنين كه شهاب الدين غورى به زخم يكى از ملاحده در آنجا كشته شده
نمايش پانزدهم در دال با نون
نمايش پانزدهم در دال با نون
دن
دن
بر وزن من فرياد و غوغاى و نشاط و بنشاط روندهء امر بنشاط چنان كه منوچهرى كفته
همه‌روزه دو چشمت سوى معشوق * همه وقته دو كوشت سوى ارغن
همه‌ساله بدلبر دل همى ده * همه ماهه بكردون همى دن
و دن اول در اينجا بمعنى خم است و آن عربى است و نديدن زمزمه كردن مغان در وقت نان خوردن ايشان
دنان
دنان
مرادف دمان و چمان نيز ضمنا معلوم شد
دنب
دنب
بضم اول بمعنى دم است كه ضد سر باشد
دنبال
دنبال
بفتح اول مسخره را كويند و بضم دم و دنبال را كويند
دنياوند
دنياوند
مشهور بدماوند است و اين نيز تصحيف است در مقام خود بتحقيق خواهد شد
دنبر
دنبر
بفتح دال و باء موحده شهريست از هندوستان جهانكيرى كويد اسم كريوه است در راه كشمير رشيدى كويد كه اين لفظ ونبر است بكسر واو و دال تصحيف است و فارسيان با را بواو بدل كنند مانند كابل و كاول و ناى نيز نامى است به نون نه ميم و كمان برده‌اند كه آن قلعهء كانكره است تحقيق آنست كه اين ولايات سند است و ناى قريب به لاهور است و همان قلعه است كه مسعود سعد سلمان سى و دو سال با آن فضل و كمال در آنجا محبوس بوده و كفته
نالم ز دل چو ناى من اندر حصار ناى * پستى كرفت طالع من زين بلند جاى
فردوسى كفته هم از كابل و دنبر و مرغ و ناى
دنبره
دنبره
آن سازيست مشهور مشابه بدنبه برّه و يك باى آن محذوف شده دنبره باقى مانده و عرب آن را معرب كرده طنبور بطاى مؤلف كرده‌اند چون تا و دال نيز تبديل مىيابند دنبوره طنبوره شده و آن دنبك و تنبك نيز كرده‌اند منوچهرى كفته
بدهقان كديور كفت انكور * مرا خورشيد كرد آبستن از دور
فروريزم نجم خسروانى * در آن سالى مرا مىدار محصور
به ياد شهريارم نوش كردان * ببانك چنك و موسيقار و طنبور
دنبك
دنبك
بضم اول و فتح باء دهلى باشد دم‌دراز كه آن را از چوب و سفال هم سازند و بارى كران آن را در زير بغل كرفته نوازند و آن را تنبك نيز كويند
دنبوقه
دنبوقه
بضم دال و باى تازى رشيدى كفته موى آويخته از قفا و طرّه و شمله دستار است و اين لغت را مؤلف در جهانكيرى نديده ظن غالب اينست كه فارسى نباشد چه قاف در پارسى نيامده
دنح
دنح
با نون و حاء و حركت مجهول در برهان قاطع آورده كويد بمعنى طلوع است و مرادش عيسى عليه السلام است از نهر اردن رود معروف نزديك دمشق است و نام روز ششم كانون الآخر هم هست مؤلف كويد چنان معلوم مىشود كه اين لغت سريانى است نه پارسى و مصّحح برهان كويد كه در كوليس دنح بالكسر است و عيديست ميان عيسويان كه روز دوازدهم تولّد عيسى مقرر شده كويند در آن روز ستاره عجيب كه قصه آن در انجيل است طلوع كرده كه دلالت بر ظهور عيسى داشته و در قاموس كويد و نح بالكسر عيديست ميان عيسويان در هرحال اين لغت پارسى نيست
دند
دند
بالضّم زنبور و بفتح نادان و بىباك شمس فخرى كويد
در اصابت بنزد فكرت خود * دغل مخطىشناس و عالم دند
ديكر بمعنى استخوان پهلو است كه آن را دنده نيز كويند مختارى كفته
بجاى سينه دهان و بجاى كردن چشم * بجاى دندش تارك بجاى كتف غدار
ديكر بمعنى فقير و مفلس
دند و ملك يكى شمر و بهره جوى باش * از بدره زر ملك و از بشيزدند
و مخفف دندان نيز هست ابو الفرج رونى كفته به شكل پيل يكدندش نكه كن ديكر بمعنى خاين و بىديانت ابو شكور كفته
بخواند آنكهى زركردند را * ز همسايكان هم تنى چند را
ديكر بمعنى دست‌افزار جولاهان است و آن چوبى است بعرض پارچه كه ببافند دندانه‌دندانه و از هر دندانه‌اش تارى بكذرانند محتشم كفته
ندارد نخ كار پيوند من * شكسته است دندانه دند من
ديكر بمعنى كدائى كه آن را شاخ شانه كويند سببش اينست كه شاخ كوسفندى و شانه بدست كيرند و بر در دكانها آن شاخ را بر شانه كشند تا از بدى آن صدا چيزى به او دهند و اكر ندهند بر خود زخم زند تا چيزى كيرد شيخ عطار كويد
يكى دندى ميان داغ و دردى * ستاده بود بردكان مردى
به دو مىكفت دكان‌دار بر پيچ * كه تا خود زخم نكنى ندهمت هيچ
ديكر بمعنى تابو كه