فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٥١
خنجير
خمخانه و خمستان و خمدون و خمكده
خمخانه و خمستان و خمدون و خمكده
بمعنى ميخانه است
خمك
خمك
بضم اول و فتح ثانى مشدد بمعنى خم كوچك و دف كوچك كه چنبر آن روئين باشد و آن را نوازند و در خنبك كفته خواهد شد
خموش
خموش
معروف است
خمينه
خمينه
بر وزن كمينه باران تند غير موسم بيوقت
نمايش چهاردهم در خاء با نون
نمايش چهاردهم در خاء با نون
خن
خن
بمعنى خانه چه در نشيب و چه در فراز مانند كلخن كه در زير است و بادخن كه در هواست و آن را بادكير هم كويند و خانه زير كشتى را نيز خن كفته‌اند ابو المفاخر رازى بمعنى سوراخ و فرجه و راه كفته
چون تف آتش فتاد از خن مشرق در آب * زلف بنفشه برست از كله ياسمن
خناده
خناده
بر وزن قلاده به زبان كيلان كسى كه فرمان سپهسالار را بلشكر رساند
خناك
خناك
كرفتكى و درد كلو و خناق معرب است رودكى كفته با دو سه بوسه رها كن اين دل از درد خناك و بعضى مصحف خياك دانند
خنام
خنام
بفتح مرضى است خر و اسب و استر را
خنبانيدن
خنبانيدن
بفتح اول بمعنى تقليد كردن و حركات و سكناتى بعنوان تمسخر نمودن چنان كه در خماند مذكور شد
خنب و خنبره
خنب و خنبره
تبديل خم و خمره است چنان كه بيان شد كه دم را دنب و سم را سنب و قم را قنب كفته‌اند شيخ اوحدى كفته
بدكان مىفروشان كرو است هرچه دارم * همه خنبها تهى كشت و هنوز در خمارم
حكيم ناصر خسرو كفته
در خنبره بماند دو دستت براى كوز * بكذار كوز و دست برآور ز خنبره
من كويم
از حمق نبود در ازر چشم خلق * سقراط نهان شد بخنبره
خنبك
خنبك
تبديل نون بميم است چنان كه در خنب مذكور شد و آن بمعنى دف كوچك آمده كه چنبرش روئين باشد و دست بر پوست او زنند و صدائى برايد شيخ نظامى كفته
درآمد بشورش دم كاودم * به خنبك زدن طاس روئينه خم
درين ايام به تنبك و دنبك مشهور شده و تبديل خا در دال و تا در پارسى متداول است و خنبك زدن انكشتان را بر هم زدن نيز كويند و در هر حال خنبك زدن بمعنى دست زدن و اظهار فرح و سرور و سرمستى است و كاه افاده معنى طعنه زدن و تماخره كردن نيز مىكند چنان كه مولوى در مثنوى كفته كه اولياء اللّه صفتشان چنين است
مشورت مىرفت در ايجاد خلق * جانشان در بحر قدرت تا به حلق
چون ملايك مانع آن مىشدند * بر ملايك خفيه خنبك مىزدند
در محلّى ديكر كويد
شاه از اسرارشان واقف شده * همچو بوبكر ربابى تن زده
در تماشاى دل بد كوهران * مىزدى خنبك بر آن كوزه‌كران
هم مولوى كفته
ستر چه در پشم و پنبه آذرست * تا همى پوشيش آن پيداتر است
چون بكوشم تا سرش پنهان پنهان كنم * سر برارد چون علم كانيك منم
كويمش روكر چه بر جوشيدهء * همچو جان پيدائى و پوشيده
كويد او محبوس خنب است اين تنم * چون مى اندر بزم خنبك مىزنم
و بمعنى جامه درشت و خشن كه درويشان پوشند نيز آمده و نام دهى است از بدخشان
خنج
خنج
بر وزن كنج بمعنى نفع و سود و عيش آمده ازرقى كفته
كرت من ستايش نكويم مرنج * كه بهره ندارم ز كنج تو خنج
عنصرى كفته
مرا هرچه ملك و سپاه است و كنج * همه زان تست و ترازونت خنج
و در نسخه وفائى بمعنى ضايع و باطل آمده و نام بلوكىست در فارس
خنجر
خنجر
بر وزن سنجر حربه‌ايست معروف و مشهور و در مقام شمشير نيز استعمال مىشود چنان كه كفته‌اند
بخنجر ميانش به دو نيم كرد * دل مرد بددل پر از بيم كرد
اكر چه در اشعار پارسى بسى مشهور است اما عربيست و دشنه پارسى آن است
خنجك
خنجك
بر وزن اندك خار خسك را كويند و آن خارى باشد سه پهلو از آهن كه در روز جنك براى مجروح شدن دست اسبان در ميدان ريزند چنان كه كفته‌اند
خسك در كذركاه كين ريختند * نقيبان خروشيدن انكيختند
فتحعلى خان ملك الشعراء خطاب به خنجر كفته
اى در پاى ستاره خنجك * اى بخت سپهر را فرنجك
خنجه
خنجه
بر وزن پنجه آوازى باشد كه هنكام جماع كردن خاصه در وقت انزال از بينى آدمى برآيد آن را خنج نيز كويند و بعضى بضم خاء كفته‌اند
خنجير
خنجير
بر وزن دل‌كير بمعنى بوى تيزى كه از پشم و استخوان سوخته و چراغ مرده و امثال آن برآيد و هر چيز تندوتيز را كويند و بمعنى نيزه هم هست همانا بواسطه تيزى نوك نيزه كفته‌اند اسدى كفته
همه آسمان كرد لشكر كرفت * همه دشت خنجير و خنجر كرفت