فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٢
نمايش سيّم در خاء با تاء
خائيده
خائيده
بمعنى جاويده آن نيز كذشت
نمايش اول در خاء نقطه‌دار با باء ابجد
نمايش اول در خاء نقطه‌دار با باء ابجد
خباره
خباره
بر وزن هزاره بمعنى چست و چابك و جلد و هشيار و خوب چنان كه فرخى كفته
برفت بر دمشان يكدو منزل و همه را * بكشت و دشمن دين را بكشت بايدزار
خباركان صف پيل آن سپه بكرفت * نفايه‌كان را پى كرد و خسته و افكار
ناصر خسرو علوى كفته
فلك روغن‌كرى كشته است ما را * به كار خويش در جلد و خباره
ز ما اينجا همى كنجاره ماند * چو روغن بركرفت از ما عصاره
روغن‌كر يعنى روغن كير و شواهد آن در كاف خواهد آمد رشيدى كفته كه ظاهرا اين لفظ بجيم است كه صاحب جهانكيرى بخا نوشته و يحتمل كه جبيره كه در جيم كذشته اماله اين بوده باشد و نفايه بر خلاف خباره است
خبازى
خبازى
بضم اول نوعى از خطمى باشد و آن عربيست كلى سرخ رنك كند و در دواها به كار آيد به فارسى خرو كويند
خباك
خباك
بالفتح چارديوارى سركشاده كه شبانان شبها و روزها كوسفندان خود را در ان حفظ كنند و آن را خباكاه نيز كفته‌اند و اين بيت را از دقيقى شاهد اين معنى كرده‌اند كه كفته
خدنكش بيشه بر شيران كند شك * كمندش دشت بر كوران خباكاه
شمس فخرى نيز كفته
بيشه را بر هژبر ساخت قفس * دشت را بر كوزن ساخت جنك
رشيدى كفته كه در رساله وفائى بمعنى حظيره مسجد آمده و در فرهنك جهانكيرى بباء پارسى آورده يعنى خپاكاه نوشته ظنّ مولف اينست كه خفاك بمعنى خپه كردن باشد چنان كه تپاك بمعنى طپيدن و اضطراب و بىآرامى و خپاكاه جاى خپه كردن زيرا كه كمند با خفه كردن مناسبت بسيار دارد كه آدمى يا حيوان را با رسن و ريسمان خفه كنند و با حظيرهء مسجد و چار ديوار مناسبت ندارد همانا بقياس اين بيت دقيقى را معنى كرده‌اند
خبزدوك
خبزدوك
بر وزن پرستوك جانوريست كثيف و بدبو و سياه كه در خانها در زير فروش مىباشد و دراز اندام است و جعل كه صاحب برهان كفته غير آن است و از آن كردتر است و پرواز مىكند و سركين كردانك نيز كويند و خوزدوك و خوزدو و خزدوك و خزدو نيز كويند و بشيرازى خزوك كويند و ماخذ اين نام از خزيدن است و خزوك بمعنى خزنده و به عربى آن را خنفا كويند امير خسرو دهلوى كفته
بوى كل و لاله خبزدوك را * در دل و در مغز خلد دوك را
خبك
خبك
بفتح اول و ثانى بمعنى خفه و خفه كردن يعنى فشردن كلو و كلو كرفتن است فخرى كفته
بعهد عدل تو دزدان معذّب خپه‌اند * خنك كسى كه بود ايمن از عذاب جنك
خبوشان
خبوشان
بفتح خاء و ضمّ با و سكون واو و شين معجمه به وزن خموشان نام شهريست بخراسان در حدود نيشابور و بقوچان مشهور شده چه كارم با نشابور و خبوشان
خبوك و خبوره
خبوك و خبوره
با اول مفتوح بمعنى محكم و استوار باشد
خبه
خبه
بفتحتين بمعنى خفه چنان كه در خبك كذشت شيخ نظامى كفته
به آب اندر خفه كشتن چو ماهى * به آيد كز وزغ زنهار خواهى
حكيم اسدى كفته
پى پيل شد خسته در دام او * سواران خبه در خم خام او
خبيده
خبيده
بفتح اول بمعنى خبه شده و كلو فشرده مخفف خوابيده نيز آمده اينكه صاحب برهان كفته بضم اول بمعنى خاكشى آمده من در فرهنكها نيافتم
خبير و خبيره
خبير و خبيره
در برهان بمعنى سامان و پيچيده و جمع حساب نوشته و هيچيك برهان ندارد و ظنّ غالب اينست كه بمعنى جمع و آماده و ساخته و مهيا كه كفته جبيره باشد و رشيدى بمعنى جمع حساب آورده و كفته درزفانكو يا بمعنى تودهء ريك است و در نسخه ميرزا بمعنى جمع شده و بسيجيده
نمايش دويم در خاء با باى پارسى
نمايش دويم در خاء با باى پارسى
خپ
خپ
بفتح اول و سكون ثانى بمعنى خاموش و امر بخاموشى هم هست
خپاك و خپك و خپه و خپيده
خپاك و خپك و خپه و خپيده
هر چهار لغت به همان معنى است كه كذشت
نمايش سيّم در خاء با تاء
نمايش سيّم در خاء با تاء