فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٩
چدن
چبيدن
چبيدن
بفتح اول مقلوب چبيدن و آن را چفيدن نيز كفته‌اند چه باوفا بيكديكر بدل شوند
چپش
چپش
بر وزن طپش بز يك ساله را كويند سوزنى كفته
ميش و بره و بخته و شاك و چپش تو * بكرفته بيابان ز درازا و ز پهنا
پور بهاى جامى كفته
لايق كشتن است چون شيشاك * سر ببايد بريدنش چو چپش
چپيدن
چپيدن
بمعنى ميل بجانب چپ كردن است
نمايش سيم در جيم پارسى با تاء
نمايش سيم در جيم پارسى با تاء
چتر
چتر
بفتح اول بثانى زده معروف است و آن را سايبان نيز كويند زيرا كه سايه بر سر اندازد و چتر من و چترمان و چترى سلاطين را و امرا را كويند و چتر سياه از علامات بنى عباس بوده همچنين رايت سياه كه بسلاطين خلعت مىداده‌اند حكيم فرّخى در صنعت خط برآوردن معشوق كفته
چه شور خواهى زين پيش‌كان دوروى سفيد * سياه كردد تو شرمسار و من غمكين
جواب ده كه اكر نيستى سياهى نيك * سيه نبودى چتر خدايكان زمين
و چتر روز كنايه از آفتاب است چنان كه كفته‌اند چون چتر روز كوشه برون زد ز كوهسار كنايات و استعارات در خاتمه كتاب مرقوم خواهد شد
چتو
چتو
بفتح اول و ضمّ دويم بمعنى پرده است نزارى قهستانى
دكر رياحين چون دختران دامن كش * كرفته كرد خواتين كل زرشك چتو
چچ‌هزاره
چچ‌هزاره
بهر دو جيم پارسى نام بلوكيست از توابع كابل و مشتمل بر سى چهل پاره قريه هوايش كرم و سازكار و آبش خوشكوار نخلستانى قليل دارد حيدر و قريه‌ايست از آن بلوك
نمايش چهارم در جيم پارسى با جيم پارسى
نمايش چهارم در جيم پارسى با جيم پارسى
چچك
چچك
بفتح اول و ثانى در برهان به معنى كل آورده كه به عربى ورد كويند و اللّه اعلم
چچله
چچله
در برهان بمعنى زمين پر كل و لغزنده آمده در فرهنكها نيافتم
نمايش پنجم در جيم پارسى با خاء
نمايش پنجم در جيم پارسى با خاء
چخ
چخ
بر وزن يخ بفتح اول بمعنى غلاف كارد و شمشير و خصومت و جنك و چخاچخ صداى زدن شمشير و امثال آن از پى هم مختارى بمعنى غلاف شمشير كفته
ز چرم كركدن سازند ويشك پيل ازين پس چخ * كه خام كاو و چوب بيدخام آمد نكهبانش
بسا كز بيم دشمن را همى ناليد جان در تن * در آن ساعت كه اهنكر همى ماليد برسانش
چخان
چخان
بمعنى ستيزه‌كننده مىباشد
چخك
چخك
بر وزن محك در برهان بمعنى خال آورده همانا بهق معرب آنست
چخماخ
چخماخ
آتش‌زنه را كويند و آن را بتركى چقماق و در بعضى فرهنگها بمعنى كير كه در آن شانه و سوزن و سنك چخماخ و امثال آن كذارند آمده چنان كه شمس فخرى كفته
بجاى شانه و آتش‌زنه سپاهى او * كنند پر ز يواقيت كيسهء چخماخ
چخى
چخى
در برهان كويد بكسر اول و سكون ثانى و تحتانى يعنى ستيزه كنى دوم زنى و مصحّح برهان كفته چخى بفتح اول و كسر ثانى و سكون تحتانى باشد چنان كه سرورى تصريح نموده و قياس نيز اقتضاى آن مىكند چه اكر حرف دويم ساكن باشد و ياء نيز ساكن است درين صورت تلفّظ محال بود ليكن چون در جميع نسخ برهان كه زياده از دوازده است به همين عبارت مسطور بود تغيير داده نشد و مؤلف كويد كه حق با اوست و چخى بفتح اول و كسر ثانى است چنان كه ناصر خسرو كفته
چون هميشه چون زنان در زينت دنيا چخى * كرت چون مردان همى وركار دين بايد چخيد
چخيدن
چخيدن
بر وزن رسيدن بمعنى كوشش و جنك و ستيزه و كفتكو كردن چنان كه ناصرخسرو كفته
خدايا راست كويم فتنه از تست * ولى از ترس نتوانم چخيدن
لب و دندان تركان ختارا * بدين خوبى نبايست آفريدن
كه از دست لب و دندان ايشان * بدندان دست و لب بايد كزيدن
چدار
چدار
بر وزن نكار چيزى باشد كه از پشم و ريسمان بافند و دست و پاى اسب و استر بد نعل را بدان بندند و اشكيل نيز كويند
چدن
چدن
بكسر اول مخفّف چيدن است كسائى مروزى كفته
بر پيلكوش قطرهء باران نكاه كن * چون اشك چشم عاشق كريان غمزده
كوئى كه پرّ باز سفيد است برك او * منقار باز و لؤلؤ ناسفته برچده
حكيم قطران تبريزى كفته
بكلستانى ماند نكاهبانش دو مار * رخان او كه چنان در جهان كلستان نيست
همى چديم كل آنكه كه با نكهبان بود * كنون همى نتوان چد كه با نكهبان نيست