فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٠

توبك

بمعنى قبول كردن و راضى شدن است مانند تن دردادن بخلاف تن زدن كه از كارى تفره زدن است و خاموش شدن

تنها

معروف است يعنى مفرد بودن و جمع تنها كه اجسام باشد نيز آمده محمد شيرين مغربى كفته

اى بلبل جان چو نى اندر قفس تنها * تا چند درين تنها مانى تو تن تنها

ملّا على نورى حكيم نيز كفته

ز تنها كر كسى تنها نشيند * نشيند با خدا هرجا نشيند

ز خود تنها نشين نورى كه سهل است * ز تنها كر تنى تنها نشيند

تنى

بر وزن غنى منسوب بتن چنان كه در تنانى كذشت يعنى جسمانى

تنيان

يعنى جسمانيّات و اولادى كه از يك پدر و يك مادر باشند

تنيدن و تنيده

به وزن رميدن و رميده بمعنى خاموش و خاموش كرديده و بمعنى فريب دادن نيز كفته‌اند

تنيزه

بر وزن منيزه بمعنى طرف دامن و تنيزه كوه يعنى دامن كوه و تنيزه دشت يعنى دامن دشت شيخ نظامى كفته

شاه بهرام زين قرار نكشت * سوى شهر آمد از تنيزهء دشت

نمايش نوزدهم در تاى قرشت با واو

تو

بفتح اول و سكون ثانى بمعنى تاب و از تافتن مشتق است حكيم سوزنى كفته

منكر شو ار توانى نار سعير را * تا اندرو بحشر بسوزى و برتويى

درين بيت برنوى نيز توان خواند نويدن بمعنى ناله كردن است يعنى بنالى و بلرزى و با اول مضموم تو برتوى باشد كه آن را تاه و لا ؟ ؟ ؟

نيز كويند مولوى كفته

رحمت صد تو بران بلقيس باد * كه خدايش عقل صد مَرده بداد

تواره

بر وزن سواره خانه و ديوارى كه از علف و نى سازند ناصرخسرو كفته

ببايد رفت آخر چند باشى * چو متوارى درين خانه تواره

تواسى

بفتح اول كليم و فرش منقش را كويند عبد القادر نائينى كفته

فكند است فراش باد بهارى * تواسى الوان ابركوه و كردر

توان

بر وزن جوان بالضم بمعنى توانائى معروف است يعنى قدرت و دولت كه صاحب توان را توانكر كويند شيخ سعدى كفته

توانكرى نه بمال است پيش اهل كمال * كه مال تا لب كور است و بعد از آن اعمال

و بتركى توانكر و صاحب دولت را باى كويند و توانكر فرپاك در كتب پارسيان قديم ترجمهء لفظ غنّى مطلق آمده است و توان در فرهنك بمعنى ابر نيز آمده چنان كه خسرو كفته

ز سيلى كه بر كوه ريزد توان * شود بر سر كوه كشتى روان

عميد كويد

ز روى بحر معلق توان شده پيدا * چو پشت ماهى سيم از ميانهء جيحون

توانچه

بر وزن و معنى طپانچه كه به عربى لطمه كويند

توانكن

بنون موقوف و كاف مضموم بمعنى آدمى با نيروى توانا به كار كه هرچه بخواهد كند تواند و بر آن قادر باشد و ترجمهء فاعل مختاره است بپارسى زيرا كه توانا بمعنى قادر و ناتوان عاجز است

تواهه

بفتح اول در برهان قاطع بمعنى قليهء بادنجان و كوكو و كوشت پختهء نازك و كباب آورده در فرهنك‌ها نيافتم همان تباهه است بايد كه تصحيف شده باشد

تواهى

بمعنى تباهى است كه ضايع و نابود شده باشد كذشته

توپا

بضمّ اول در برهان بمعنى سيب آورده و نوشته لغت زند است

تو بر تو

با واو مجهول بر وزن مو بر مو بمعنى لابرلا و ته‌برته و پىدرپى باشد چنان كه كويند دو توى و دو لاى و يك لاى و چند خانه كه درون يكديكر ساخته باشند آن پسين را پستو كويند وقتى در تغزّلات كفته‌ام

اى هدايت‌كر خداجوئى تو دنياجو مباش * جانت چون پاك است و نيكو بددل و بدخو مباش

بر پراكن لعل و رمّان‌وار تابرتا منه * بر سر او ردّ رو عمان سار تو بر تو مباش

شيخ سعدى بمعنى درون كفته

جماعتى به همين آبچشم بيرونى * نظر كنند و نه بينند كاتشم در توست

بسحاق اطعمه كفته

در توى دهن كه دار ضرب است * دندان سكه زد بنام بغرا

فخر كركانى در ويس و رامين كفته

تنى دارم مثال موى باريك * جهان بر چشم من چون توى تاريك

و بمعنى جشن و عروسى كه صاحب جهان‌كيرى آورده تركى است نه پارسى و بطاى حطّى است نه قرشت در برهان كفته نام حلوائى است و هزار خانه كوسفند را نيز كويند و مردم سردرخود و بىادب را نيز نوشته

توبزه

بضم و واو مجهول و باء و زاء مفتوح بيخ و بن و ساق بوته خربزه را كويند

توبك

بالضم و واو معروف و ياء مفتوح و كاف عجمى كنجينه و مخزن و در ادات الفضلا بجاى باء تاء قرشت و در شرفنامه احمد منيرى نون آورده و ظن آنست كه پوتك باشد و باى پارسى در اول و تاى مفتوح و آن زرى را كويند كه در قديم رايج بوده عمارهء مروزى كفته

به ابر رحمت ماند هميشه دست امير * چكونه ابر