فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٠
تف
ايمن از عدل تو زمانه چنان * كه نيابد ضرر ز آتش تش
و بالكسر بمعنى تشنكى و شپش را نيز كفته‌اند
تشت‌خانه
تشت‌خانه
تشت معروف است و معرب آن طشت است و تشت خانه خانه كه آفتابه و لكن در آن كذارند و تشت‌دار پيشخدمت و آفتابه‌چى شرف شفروه كفته شعر
شايد كه تشت‌دار سرايش شود خضر * زيرا كه تشت‌خانهء او چرخ اخضر است
و از روى ادب آبخانه يعنى متوضّى را نيز تشت‌خانه كويند اميرخسرو كفته شعر
در جمع هرزه كويان از كفت بد چه عيب * شرمندكى نيارد در تشت‌خانهء تيز
ديكرى كفته شعر
دهانى پر همه چون چاه مبرز * زبانى چون سفال تشت‌خانه
و در فرهنك جهانكيرى بمعنى لحاف و نهالى و غيره و بمعنى توشك‌خانه كفته و شعر آخسيكتى شاهد آورده شعر
آنجا كه تشت‌خانهء مدحت كنند باز * تن در دهد و طاى ملايك بمفرشى
تشت‌خان
تشت‌خان
بمعنى خانى كه بر آن طعام و نان نهند
تشت‌خايه
تشت‌خايه
آن نوعى بازيست كه خايه مرغ را خالى كرده به شبنم پر كنند و راهش به‌بندند و در هواى كرم در تشت نهند و اكر كرم نباشد در زير تشت آتش كنند و شبنم مستحيل به هوا شود بالطبع ميل به بالا كند و چندان رود كه از چشم غايب شود و بجاى شبنم سيماب كنند همين اثر دارد خاقانى كفته ع كر علم تشت و خايه ندانستهء بدان
تش
تش
بكسر تاء و فتح شين دانه‌ايست كه پوست آن سياه و برّاق و اندرونش زرد و آن را چاكسو نيز خوانند و بضم مخفف تواش باشد و در درى بسيار استعمال كنند
تشليخ
تشليخ
با اول مفتوح بثانى زده و لام مكسور و ياء معروف همان تسليخ كه سجاده و جاى نماز باشد چنان كه شمس فخرى كفته بود شعر
ز بيم محتسب قهر تو نهد زهره * بجاى چنك و دف و جام مصحف و تشليخ
در دست خسان چو سبحه كردانى * در زير مرائيان چو تشليخى مرقوم شده
تشنه آب‌زا
تشنه آب‌زا
بمعنى مستسقى است كه هرچه آب خورد رفع تشنكى او نشود و زرداب در شكمش افزايد مولوى كفته شعر
كفت من مستسقيم آبم كشد * كرچه مىدانم كه هم آبم كشد
حكيم ابو القاسم عنصرى بلخى كفته شعر
چو تشنهء آب‌زا از بيم و از رنج * هلاك خويش را كشته خريدار
و اين لغت در فرهنك و لغتها نبود ازين شعر عنصرى بدست آمده
تشى
تشى
بفتح اول و كسر ثانى و سكون تحتانى خارپشت بزرك را كويند كه خارهاى ابلق سياه و سفيد دارد و چون كسى را بيند خود را حركتى دهد خارهاى خود را مانند تير پراند و فرورود و آن را چوله نيز كويند و صاحب برهان كفته بعضى كويند تشى عربى است و خطا كرده فارسى درى است و در كل تبرستان اين لغت و نام شايعست
تشيره
تشيره
بر وزن كبيره كلولهء را كويند كه از سنكهاى الوان و سخت سازند و الواط و اطفال بدان بازى كنند و آن را تيره با ياى مجهول نيز كويند
نمايش دوازدهم در تاى قرشت با غين
نمايش دوازدهم در تاى قرشت با غين
تغار
تغار
بر وزن قطار تشت كلين است كه در آن آب كنند و غذا نيز خورند يا كندم و جو پر كنند و بمعنى خوردنى و آزوقه و راتبه نيز آمده ملا سعيد هروى كفته شعر
از براى مطبخ انعام او كيوان ز چرخ * ز ارتفاع سنبله هر روز بفرستد تغار
و در اصطلاح اتراك مُغُل تغار دادن مهمانى بزرك و آش دادن است و آن را تغاره نيز كويند
تغتغ
تغتغ
در فرهنك جهانكيرى كفته با هر دو تاى فوقانى مضموم بغين زده چيزى مانند كيله و قفيزى كه غلّه را بدان پيمايند شمس فخرى كفته
حاتم دهر شيخ ابو اسحق * كه دهد زر بدامن و تغتغ
و درين لغت و بيت خطا كرده زيرا كه هر دو تاء بضم نيست بفتح است بقاف نيست بغين است بتاء نيست هر دو به نون است شعر فخرى است صاحب كتاب معيار جمالى و آن حاضر است كه چنين تصحيح يافته كه نغنغ بمعنى تغار است كه بدان غلّه و غيره پيمايند و آن قطعه اين است
حاتم عصر شيخ ابو اسحق * كه دهد زر بدامن و نغنغ
دشمنش را كشد بسنك و رواست * كرچه در آبكَن بود چو وزغ
و اين اشتباه براى صاحب برهان نيز روى داده و او كفته كه پيمانهء بزرك كه چهار خروار بكيرد
نمايش سيزدهم در تاى قرشت با فاء
نمايش سيزدهم در تاى قرشت با فاء
تف
تف
بالفتح بخار و كرمى و بمعنى روشنى و پرتو نيز آمده چنان كه خاقانى كفته شعر
آه من چندان فروزان شد كه كوران نيم شب * از تف اين آه سوزان رشته در سوزن كشند
حكيم اسدى كفته شعر
ز دل بركشد مىتف درد و تاب * چنان چون بخار از زمين آفتاب
مولوى كفته شعر
آرام‌بخش جان شد از آن مى كه از تفش * صبر و قرار و توبه و آرام مىرود
اميرخسرو كفته شعر
تكلف ديكر است و شوق ديكر زانكه تف ندهد * اكر ده جاى بنكارى به ديوار آتش سوزان