فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ٢١٧
پتك
مولوى كفته شعر
دى همى كفتى كه پايندان شدم * كه بودتان فتح و نصرت دمبدم
هركه پايندان او شد وصل يار * او چه ترسد از شكست كارزار
ديكرى كفته شعر
مشترى صد سال ديكر در بقا * كشته پابندان مجد الدّين على
حكيم نزارى كفته شعر
اى پسر وا مخواه روز پسين * جان ستاند برهن پايندان
در جميع ابيات بمعنى كفيل و ضامن درست مىآيد و در اكثر نسخ مثنوى پايندان بيا ديده شده نه بباء موحّده
پاينده
پاينده
بر وزن شاينده بمعنى هميشه و جاويد و باقى و پايدار آمده حكيم سنائى كفته شعر
روز آخر ز چرخ پاينده * هم تو سائى و هم بساينده
من نيز كفته‌ام شعر
خوشيهاى دنيا چو پاينده نيست * بر او دل نهادن خوشاينده نيست
پايه
پايه
بر وزن سايه بمعنى قدر و مرتبه و هرچه به ترتيب بنا كنند مولوى كفته شعر
جوهر است انسان و چرخ او را عرض * جمله فرع و پايه اندد او غرض
و بمعنى پاياب نيز آمده چنان كه سره بفتح سين بمعنى غرقاب آمده حكيم فرالاوى كفته شعر
جودى چنان رفيع اركان * عمان چنان شكرف مايه
از كريه و آه آتشينم * كاهى سره است و كاه پايه
و بمعنى بنياد و بناى عمارت كه بشاليده مشهور است سعدى شيرازى كفته شعر
اول انديشه وانكهى كفتار * پايه پيش آمد است و پس ديوار
چون پايه بنيان شد پس سره بالا خواهد بود چنان كه سرلاد و بنلاد بالا و زير ديوار را كويند و معانى لاد در مقام خود مرقوم خواهد افتاد
پائيدن
پائيدن
بمعنى در نظر داشتن و چشم برنداشتن و جاويد و هميشه بودن
پائيز
پائيز
بر وزن فاليز فصل خزان و ايّام برك‌ريزان و كنايه از ايّام پيري
نمايش هيجدهم در باى پارسى با باى پارسى
نمايش هيجدهم در باى پارسى با باى پارسى
پتپك
پتپك
بكسر اول بر وزن خشتك بمعنى خوشهء كوچك از انكور و خرما و پارهء از خوشه
پيره
پيره
بفتح اول و ثانى و راى بىنقطه بلغت زند و پازند پير را كويند و آن را پيره نيز كفته‌اند و يحتمل كه پيره را برهان پيره خوانده باشد چه پير و جوان معروف است و پيره بمعنى مرشد نيز آمده
پيريشد
پيريشد
به وزن انديشد يعنى به پا شد و پريشان كند و پريشيده پريشان شده و پريشيدن پريشان كردن است
پپلس
پپلس
بفتح مانند اشكنه نان خورشى است كه از روغن و پياز و آب و نان خشك سازند
پپليپا
پپليپا
بر وزن مه‌سيما در لغت زندقبا و جامه را كويند
نمايش نوزدهم در باى پارسى با تاء
نمايش نوزدهم در باى پارسى با تاء
پت
پت
بفتح اول و سكون ثانى اهارى باشد كه بر كاغذ و جامه دهند و پشم نرمى را كويند كه از بن موى بز رويد و آن را به شانه برآرند و از ان شال ببافند و كلاه‌نمد و امثال آن بمالند حكيم منوچهرى كفته
جهان ما چو يكى زود سير پيشه‌ور است * چهار پيشه كند هر زمان بديكر زى
بروزكار خزان پتكرى كند شب و روز * بروزكار بهاران كندت رنك رزى
بروزكار زمستان كندت سيمكرى * بروزكار حريزان كندت خشت‌پزى
پتاره
پتاره
بر وزن شراره غرواشه را كويند و آن دست‌افزاريست جولاهكان را مانند جاروب كه با آن آب بر جامها كه مىبافند پاشند
پتت
پتت
بر وزن صفت بكسر اول بمعنى توبه و استغفار در زند ديده‌ام زراتشت بهرام فارسى كفته شعر
پتت بايد كه باشد بر زبانت * پتت روشن كند روح روانت
و آن را پتفت نيز كفته‌اند كه بمعنى بازكشت از كناه و توبه و استغفار باشد
پتخ
پتخ
با اول مفتوح بثانى زده مبهوت و كاليوه را كويند
پتر
پتر
با اول و ثانى مفتوح تنكهء زر و نقره و مس و آهن و ديكر فلزّات را كويند حكيم خاقانى كفته شعر
هر حمايل كه در آن تعبيه تعويذ زر است * با زرش ويحك از آهن پتر آميخته‌اند
هم او در مرثيه كفته شعر
چشم بد كر پتر آهن و تعويذ نكشت * بند تعويذ ببريد و پتر باز دهيد
از اشعار حكيم معلوم مىشود كه بمعنى تنكهء طلا و نقره است كه در آن اسماء و طلسمات و تعويذ بجهة اطفال نصب كنند
پتفوز و پدفوز و بدپوز
پتفوز و پدفوز و بدپوز
با اول و ثانى مفتوح و سيّم مضموم بمعنى كرداكرد دهن و پوز باشد حكيم ارزقى در صفت زمستان كفته شعر
بند فولاد بر دهان يابد * آهوار بر شمر نهد پتفوز
من در رزميّه وقتى كفته بودم شعر
دهان خشك و بر كرد پتفوز كف * زبان از دهان جسته بيرون ز تف
سابق برين در باى ابجد نوشته شده حاجت بتكرار نيست
پتك
پتك
بضم اول و سكون ثانى معروف است و فردوسى كفته