فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ١٨٧
بندار
نمايش سى و چهارم در باى ابجد با نون
نمايش سى و چهارم در باى ابجد با نون
بن
بن
بفتح بمعنى باغ و زراعت و خرمن و نكاهبان آن را بنوان كويند و حبّه‌ايست سبز كه آن را خورند و بضم بمعنى بنياد و پايان و انتها
بنابه
بنابه
بمعنى نوبت و قسمت آب باشد
بناغ
بناغ
بالفتح ريسمان خام و دبير و منشى را نيز كويند
بناميزد
بناميزد
يعنى بنام ايزد در مقام تعجّب كويند
بناور
بناور
بفتح دنبل بزرك را كويند
بنبل
بنبل
بر وزن صندل ترشى باشد و سيب ترش را كويند
بنج
بنج
دو زن را كويند كه يك شوهر داشته باشد
بنجشك
بنجشك
بكسر كنجشك است بنجشك زوان دوائى است شبيه به زبان كنجشك و به عربى لسان العصافير كويند
بنچه
بنچه
بالضم جمعى كه بر ملك و رعيّت بندند و كفته‌اند شعر
داغ تو كه چيده بر سر هم دفتر * بر سينهء من بنيچهء خواهد بست
بند
بند
بالفتح بمعنى پيوند و عضو كه به عربى مفصل كويند چنان كه كفته‌اند شعر
از تو اى دوست نكسلم پيوند * كر برندم بتيغ بند از بند
ديكر بمعنى بند پاى و دست ديوانكان و اسيران كه زنجير و ريسمان خواهد بود سعدى كفته شعر
كر پند مىخواهى بده * ور بند مىخواهى بنه
ديوانه خواهد سر نهاد * آنكه نهاد از سر هوس
حكيم قطران كفته شعر
بابروان چو كمان بزلفكان چو كمند * لبانش سوده عقيق و رخانش ساده پرند
پرند لاله‌فروش و عقيق لؤلؤ پوش * كمانش غاليه‌توز و كمند مشكين بند
ديكر تنكهء آهن كه براى استحكام بر صندوق و تخته در و كشتى و امثال آن نهند ديكر بمعنى بند در و قفل و بند شمشير و بند زير جامه و بند اسب و استر و بند ترجيع و تركيب و بندى كه در پيش آب بندند و بندى كه مكر و حيله عموما و فنّ كشتىكيران باشد خصوصا و بند كاغذ و بند طومار نيز آمده و بمعنى مكر و حيله فردوسى كفته شعر
نهادم ترا نام دستان زند * كه با تو پدر كرد دستان و بند
و بمعنى غم و غصّه نيز آمده همو كفته شعر
بيامد چنين تا لب هيرمند * همه لب پر از باد و دل پر ز بند
و جفت كاو كه براى زراعت و عرابه با هم بدارند و بمعنى بندنده مىآيد ولى بتركيب چنان كه نقشبند و امثال اين‌همه معانى و شواهد دارند ولى آوردن همه مايهء اطنابست اما بعضى كه حجّة معانى مىشوند لازم است و بمعنى زنجير فغانى شيرازى كفته شعر
ما نخل خرد از بن پيوند شكستيم * آشوب جنون تند شد و بند شكستيم
و بمعنى قفل مولوى كفته ع عقل بر نفس است بند آهنين حكيم اسدى كفته شعر
يكى بند بر جانم آمد بديد * كه دارد بدرياى بىبن كليد
بمعنى عهد و پيمان فردوسى كفته شعر
ز بس بند و سوكند و پيمان تو * همى نكذرم من ز فرمان تو
و بمعنى كره و عقده سيف اسفرنكى كفته ع اى قلمت بند روزكار كشاده و بمعنى سد پيش آب و سيل مولوى كفته شعر
كى در بسته كند منع ز هفتاد بلا * چونكه اين سيل بلا آمد و از بند كذشت
و بمعنى خيال و مقام كه مثلا كويند در بند سقرم يا در بند فلان نيستم حافظ كفته شعر
حافظ وظيفهء تو دعا كفتن است و بس * در بند آن مباش كه نشنيد يا شنيد
و بمعنى كمربند ضياء الدّين كفته شعر
ز كلك و دست تو در دست ملك و دين رمحى است * جكر شكاف چو تيغ و كهر نكار چو بند
و بمعنى بند قبا و امثال آن امير خسرو كفته شعر
زنهار كه آن بند قبا چيست مبنديد * كز نازكيش بخيه بر اندام برآيد
و ديكر بمعنى ريسمان و طناب مولوى كفته شعر
باز فرو ريخت عشق از در و ديوار من * باز بدرّيد بند اشتر كين دار من
و بمعنى بند طومار و كاغذ وقتى كفته‌ام شعر
بند طومار برآموده بلؤلؤ دادى * بچو من بنده كه نشناخته لؤلؤ زخرف
و ديكر بمعنى جفت كاو زراعت كفته‌اند شعر
زمينى كرت هست يك بند كاو * زمين را بر و بهر رزقت بكاو
بنداد
بنداد
بر وزن و معنى بنياد است و آن را بنلاد نيز كويند ع بام برين كج شود زركرى بنلاد
بندار
بندار
بضم اول بر وزن كلزار بمعنى صاحب مكنت و مايه و كيسه داروخانه‌دار و در حقيقت بنه‌دار بوده و بمعنى بزرك مانند سردار حكيم سنائى كفته شعر
در بن چاه دان سر سرهنك * بر سردار بين تن بندار
و بندار نام شاعرى بوده رازى نامش خواجه كمال الدّين مدّاح صاحب بن عباد و مجد الدوله و به زبان پارسى و عربى و ديلمى شعر داشته و بعضى از آنها در تذكرهء مجمع الفصحاء مؤلف مرقوم است ظهير الدّين فاريابى كفته شعر
بندار كه كفتى بحقيقت آنست * كه حقيقت چو به بينى بود آن پندارى
در نهانخانهء طبعم بتماشا بنكر تا ز هر زاويهء عرض دهم بندارى
و ديكر بمعنى كاروان سراى تجّار كه فنداق كويند و بندار را معرب كرده‌اند خاقانى در مذمّت و هجو