فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٨

برهمن

و غيره فربه كنند و آن را بروارى كويند سعدى كفته شعر

اسب لاغر ميان به كار آيد * روز ميدان نه كاو پروارى

برواز

بر وزن و مساز جاى قرار و آرام و نشيمن بازو شاهين و امثال آن را نيز كويند

بروازه

بفتح اول به وزن خميازه آتشى كه به پيش پيش عروس افروزند و طعامى كه از پس سرجمعى كه بسير رفته باشند برند

پروز

بر وزن هركز فراويز و سجاف جامه و دامن و سرآستين و برهان برور دانسته و بمعنى باور فهميده كه باردار باشد و كفته كه بلغت ژند و پاژند برادر را كويند آن نيز غلط است چه بر در با دال است

بروشك

بضمّ اول و ثانى برهان كفته كه بمعنى خاكست

بروفرود

بمعنى فراز و نشيب است و پست و بلندى

بروفه

بضم اوّل و ثانى و فتح فاء بمعنى دستار و فوته كه منديل و كمربندست

برومند

بر وزن تنومند باردار و بارور و برخوردار و كامياب سعدى كويد

برومند باد آن كرامى درخت * كه در سايهء آن توان بر درخت

كه از شايه آرايش خوان دهد * كه از سايه آسايش جان دهد

و نابرومند بخلاف برومند است نظامى كفته

بسان ميوه‌دار نابرومند * اميد ما و تقصير تو تا چند

برون

بكسر اول بر وزن فسون مخفف بيرون است و بىواو هم بمعنى برون ديده شده چنان كه امير خسرو كفته شعر

شمع و چراغى كه بود شب‌فروز * تيره شود كر برون آيد بروز

و بمعنى براى و جهة هم هست برون تو يعنى براى تو و بجهة تو و بضم اول مطلق حلقه را كويند عموما و حلقهء بينى شتر را خصوصا بفتح اول و تشديد ثانى بلغت زند و پازند كوسفندى و بزى كه پيشاپيش كله به راه رود و بز كوهى را نيز كويند و برون آمدن كنايه از ترك اطاعت و انقياد و بر روى كسى ايستادن حكيم سنائى كفته شعر

هركه او با على برون آيد * جانب كردكار چون آيد

برونده

بر وزن شرمنده بمعنى سله و سبد و بستهء قماش و آن را به عربى زرمه خوانند

برون‌سرا

زرى كه در غير دار الضّرب سكّه كرده باشند و آن را بيرون‌سرائى نيز كويند حكيم نزارى قهستانى كفته شعر

بروشنائى بتوان شناخت قلب از نقد * اكر چه نقد روان مرا روائى نه

محك مشاهد حال است و عاقلان دانند * كه سكه درم من برون سرائى نه

هم او كفته

افسانهء موعظت‌سرايان * نقديست ولى برون‌سرائى

بروكرد

بكسر اول و كاف عجمى مكسور نام شهريست نزديك بهمدان و اصل در آن پيروز كرد بوده يعنى شهر فيروز و اعراب باى عجمى را عربى كرده و كسر آن را ضم نموده و ياء و راى آن را حذف كرده بروجرد خواندند و اكنون بتعريب اشتهار دارد

بره

به وزن تره مخفف برّه است و مخفّف ابرهء جامه كه رويهء جامه باشد ابو نصر فراهى در نصاب كفته ع الظّهاره ابره دان و البطانه آستر حكيم عنصرى كفته شعر

عارضش را جامه پوشيد است نيكوئى و فر * جامهء كان را بره مشك است و آتش آستر

و در برهان قاطع مخفف به راه بمعنى خوب و نيكو و آراسته آمده و كنايه از عاجز و زبون نيز آورده ع و جامهء كش ابره از مشك است زاتش آستر نيز ديده شده

برهخت

بر وزن سرسخت يعنى ادب كرد و برهختن بمعنى ادب كردن و بركشيدن برهخته ادب كرده را كويند

بره دومادرى

كسى كه در روزكار نقصان و كاهشى به دو راه ندهد چه برهى كه او را دو مادر شير دهند و شير دويمش خورد روز بروز فربه‌تر شود و آن را شير مست خوانند خاقانى شيروانى كفته شعر

عشق ترا نواله شد كاه دل و كهى جكر * لاغر از ان نمىشود چون برهء دو مادرى

برهمن

بفتح اول و ثانى و ميم بر وزن قلم‌زن بمعنى بت‌پرست و زنّاربند و اصل آنست كه بيشتر بر علماى هنود اطلاق كنند چه برهما بعقيدهء ايشان فرشتهء بسيار بزرك است و او را تمجيد و نيايش كنند و انجب هنود را برهمن كويند و بعضى كفته‌اند چون نام زردشت براهام بوده و بياس حكيم از هندوستان بامتحان وى بايران آمده بعد از ملاقات و مقالات ره سپر كيش و آئين او كرديده بهندوستان بازكشت طريقت او را بهنديان بياموخت آن طايفه را برهمن لقب شد و براهمه بقانون عرب جمع آن كشت يكى از فضلا كفته شعر

اى برهمن آن غدار چون لاله‌پرست * رخسار نكار چارده ساله‌پرست

كر چشم خداى بين ندارى