فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢
پچ‌پچ
فرض باشد يا قرض و بمعنى كشيد و فروبرد هم آمده كه از كشيدن انتقام و از فروبردن چيزى در جائى باشد و توختن بمعنى كشيدن و آن را توزيدن نيز كفته‌اند و بر اين قياس توخت و توخته
بتوراك
بتوراك
بفتح اول و ثانى بواو رسيده و راى بىنقطه بالف كشيده و بكاف زده چاهى باشد كه غله و امثال آن در آن كنند و و خار و خاشاك در آن ريزند تا پنهان ماند و آن را به فارسى كورى نيز كويند بكاف فارسى زيرا كه بكور ماند كه قبر باشد و بمعنى دف و دايره هم آمده است و بمعنى آخر بتقديم تاى قرشت بر باى ابجد هم هست و در حرف تا مثال آن آورده شود
بتيا
بتيا
بفتح اول بمعنى سينه باشد كه آن را به عربى صدر كويند بكسر هم كفته‌اند
بتيار
بتيار
بكسر اول بر وزن بسيار بمعنى مشقت و رنج و محنت برهان كفته شيشهء قارورهء بيمار را نيز كفته‌اند و بفتح اول هر چيز كه در نظر به دو مكروه نمايد
بتياره
بتياره
بمعنى بتيار كذشته و هر چيزى مهيب و مكروه كه دلير و بىاختيار بر كسى آيد خواه حادثهء زمانه و خواه بليّهء فلك و حكم قدر و خواه جانور و مثال هريك آورده شود سيد ذو الفقار شيروانى كفته شعر
اى خواجه كه سرعت ساعى عزم تو * بتياره تحرك باد بزان دهد
هم او كفته
كردش افلاك با بتيارهء حكمش خجل * صورت تقدير در آيينهء علمش عيان
فردوسى كفته شعر
نيايد ز ما با قضا چارهء * نه سودى كند هيچ بتيارهء
انورى كفته شعر
چو لطفش آمد پتيارهء زمانه هباست * چو قهرش آمد اقبال آسمان هدر است
ابو الفرج رونى كفته
بروز عدلش ميزانهاى ظلم سبك * بعون رايش پتيارهاى دهر سليم
ديكر بمعنى زشت و مهيب فردوسى كفته شعر
جهانى بر آن جنك نظاره بود * كه آن اژدها چنك پتياره بود
مؤلف كويد بهمهء اين معانى صحيح است و در پارسى متداول است كه دال و تا بيكديكر تبديل يابند همچنين باء عجمى به عربى و اين لغت در اصل بدياره بود يعنى رفيق بد و زشت و مكروه و چنان كه مذكور شد تبديل يافته مانند بدفوز كه آن نيز در اصل بدپوز بوده و اللّه اعلم و بمعنى غول بيابانى در برهان آورده و اين نيز از آن قبيل است و پتيره نيز بمعنى مكروه طبيعت است زجاجى كفته شعر
ببين مىروم زين بتيره سراى * نماند جهان نام ماند بجاى
نمايش بيستم در باء با جيم عربى
نمايش بيستم در باء با جيم عربى
بج
بج
بفتح اول و سكون ثانى زهاب و پالايش آب و شراب و مانند آن بكسر بمعنى برنج و آن را بنج نيز كويند و آن پارسى دريست و در تبرستان متداولست و بمعنى بز نيز آورده‌اند و بفتح در نسخه سرورى ؟ ؟ ؟ درون دهان كه آن را لنبوس و آكب كويند فخرى كفته شعر
بىمدحت تو هركه دهان را بكشايد * دندانش كند چرخ برون يك بيك از بج
رشيدى كفته در فرهنك جهانكيرى بضم باى تازى و جيم پارسى كفته‌اند ظاهر اين بيت را چنين خوانده‌اند و حال آنكه قافيه آن بر فتح جيم تازى است و بيت پوربها شاهد نمىشود
بجال
بجال
بر وزن و معنى زغال و انكشت باشد كه اخكر كشته است و اخكر انكشت افروخته را نيز كويند
بچس
بچس
بفتح اول و دويم و سكون سين بىنقطه نرمهء بينى كه آن پرّهاى بينى است و بمعنى سستى و نرمى هم آمده و با بچش به همين معنى تبديل شد
بجست
بجست
بفتح اول و ثانى و سكون ثالث فوقانى آواز هر چيز را كويند و بكسر اول ماضى جستن و رميدن است و بضمّ دوم بمعنى تفحّص كردن و جستن آمده
بجشك
بجشك
بر وزن سرشك بمعنى حكيم و طبيب كه آن را پزشك نيز كويند و مخفف بنجشك كه آن را كنجشك نيز كويند
بجل
بجل
بر وزن دهل استخوان شتالنك است و آن را بچول نيز كويند
بجم
بجم
بضم اول و سكون دويّم و ميم كزمارك است كه ميوهء درخت كز باشد و به عربى ثمرة الطّرفا كويند
بجوجيا
بجوجيا
به وزن فلونيا بلغة ژند و پاژند مادهء هر حيوانى را كويند فرج زنان را هم كفته‌اند
بجور
بجور
بر وزن كشور نام ولايتى است ما بين كابل و هندوستان
نمايش بيست و يكم در باى ابجد با جيم پارسى
نمايش بيست و يكم در باى ابجد با جيم پارسى
بچ
بچ
بمعنى همان بج است كه نوشته شد
پچ‌پچ
پچ‌پچ
بضم هر دو با سخنى كه آهسته بهمديكر كويند و كلمهء كه بز را بدان سوى خود خوانند و پژپژ بازاى فارسى نيز آمده شمس فخرى صاحب معيار جمالى كفته شعر
در رسته انصاف جمال الحق و الدين * هركز سخن ظلم نكويند به پژپژ
از معدلتش كرك شبان همچو شبانان * خوانند بزان كله را جمله به پژپژ