فرهنگ انجمن آراى ناصرى ( فارسى ) — الصفحة ١٣٦
باخرز
و در زمان خلفاى بنى عباس نيز مردى از عجم خروج كرده بابك نامش بوده و او را بابك خرم‌دين كفتندى از جانب خليفه افشين بحرب او مامور شد و او را مغلوب كرد و لقب اين بابك خرّم دين بوده كه اين دين را اختراع كرده
بابل
بابل
بر وزن قابل شهرى بوده بر كنار فرات و آن را قينان بن انوش بن شيث بن آدم بنا نهاده بود و تهمورس ديوبند آباد و معمور داشته چندى نيز دار الملك ضحاك شده او نيز در آنجا عمارت كرده كهن در بهشت كنك نام نهادند و سالها پس از او دار الملك نمارده و كلدانيون بوده باز خراب شده اسكندر رومى آن را تعمير نمود اكنون نيز خراب و از توابع حلّه است و آن را بابل نيز كفته‌اند و در آنجا وقتى جامهاى ابريشمينه خوب مىبافتند منوچهرى كفته ع برآمد آفتاب از كوه بابل و باوّل نيز به همين معنى است چنان كه زابل و زاول آن نيز در محلّ خود نكاشته خواهد شد
بابوته
بابوته
بر وزن پالوده كوزهء پرآب را كويند باتوته نيز ديده شده
بابونه
بابونه
به وزن وارونه كياهى است معروف و بابونج معرب آنست و آن را به عربى اقحوان خوانند بابونه كاوى كلى است بيرونش سفيد و اندرونش زرد
باپزان و باپزن
باپزان و باپزن
اول كفيل و ضامن و ميانجى را كويند دويم مخفّف بادپزن است سعدى كفته ع داند شكر كه دفع مكس باد پزنست
نمايش دويم در باء با تاء
نمايش دويم در باء با تاء
باتر
باتر
بكسر تاء قرشت كلنك را كويند و آن پرنّده‌ايست معروف و نام مردى مجهول بوده
باتره
باتره
بفتح تاء و راء قرشت دف و دايره را كويند
باتس
باتس
با تاى فوقانى مضموم ترنج را كويند
باتنكان
باتنكان
با كاف فارسى به وزن و معنى بادنكان است و بادنجان معرب اوست اطعمه كفته شعر
پس از سى چلّه بر من كشف شد اين راز پنهانى * كه بورانيست بادنكان و بادنكان است بورانى
باتو
باتو
بمعنى باتس يعنى ترنج و حبّ السّلاطين كه او را دند نيز نامند و نام يكى از خوانين مغل كه او را باتو خان كفتندى و شهر سراى كه از بلاد تركستان است سراى باتو خوانند
نمايش سيّم در باء با جيم
نمايش سيّم در باء با جيم
باج
باج
بر وزن عاج زرى كه پادشاهان از حكام و زير دست كيرند و راه‌داران از سوداكران ستانند ديكر بمعنى خاموشى باشد و سكوتى كه مغان كاه شست و شوى بدن و طعام خوردن و ژند خواندن بعد از زمزمه مىكزينند و در همه معانى با باژ كه بزاى فارسى است موافق است فردوسى كفته شعر
پرستندهء آذر زرد هشت * همىرفت با باژ و برسم بمشت
نظامى كفته شعر
چو آمد وقت خوان داراى عالم * ز موبد خواست رسم باژ و برسم
و شرح اين لغت در برسم خواهد آمد و نيز لغتى است در باز بزاى عربيّه بمعنى مقلوب و از اينجاست باژكونه و باژ اصل بارانست و باز مولد چه جيم تازى در اصل فارسى نيامده
نمايش چهارم در باء با حاء
نمايش چهارم در باء با حاء
باحور
باحور
سختى كرما و آن بيست روز است از تموز اكر چه اين لغت عربى است ليكن باحورا با الف است فارسيان حذف الف نموده‌اند استعمال كنند چون عاشور و عاشورا شعر
هواى روضه باحورا شود از نالهء كرمم * كرم در روضه بنشانند يكدم بيتو باحورا
نمايش پنجم در باء با خاء
نمايش پنجم در باء با خاء
باختر
باختر
با خاى موقوف و تاى فوقانى مفتوح برازده بمعنى مغرب و خاور بمعنى مشرق و بخلاف نيز كفته‌اند چنان كه عنصرى كفته شعر
چه مهر آورد سوى خاور كريغ * هم از باختر برزند باز تيغ
انورى به عكس كفته شعر
دى ز خاك خاوران چون ذرّه مجهول آمده * كشته امروز اندر و چون آفتاب خاورى
تحقيق آنست كه باختر مخفف با اختر است و اختر ماه و آفتاب هر دو را كويند پس باختر مشرق و مغرب را توان كفت و از اين جهة متقدمين بر هر دو معنى اين لفظ را استعمال كرده‌اند و ليكن خوار مرادف خور بيشتر آمده ازين جهة خاور بيشتر بمعنى مشرق استعمال مىشود و بنابراين آفتاب را عروس خاورى كفته‌اند چنان كه خاقانى كويد شعر
در ده از آن چكيده خون ز ابلهء تن زران * كابلهء رخ فلك برده عروس خاورى
در فرهنك دساتير آمده كه معنى باختر بمشرق كردن خطاى بزرك و غلط محض است زيرا كه خور نام آفتاب است و شيد بمعنى روشنى است و همين اصحّ است
باخرز
باخرز
بفتح ثالث و سكون راى بىنقطه نام قصبه‌ايست از خراسان در طرف مشرقى هرات واقع و مسكن اهل هزاره است