گزيده دانش نامه امير المؤمنين ( ع ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٤
تندروى دينى ( تعمّق ) در اصطلاح احاديث
همه سو انديشى و لزوم به دور بودن از افراط ويكسويه‌نگرى است .
پيامبر خدا كه آيين الهى اسلام را برنامه تكامل مادّى و معنوى معرّفى مىكرد و بر جامعيت و كمال آن در اشتمال بر مصالح فردى و اجتماعى تأكيد مىورزيد ، افراط و يكسويه‌نگرى را بزرگ‌ترين خطر امّت و آيينش تلقّى مىكرد و بر اين حقيقت ، بارها در طول حيات پربارش تأكيد ورزيد .
خوارج ، در حوزهء فرهنگ اسلامى ، جريانى است افراطى با مواضعى تند و به دور از اعتدال . اين ويژگى خوارج در احاديث نبوى با عنوان « تعمّق » آمده است . اكنون و پيش‌تر از آن كه به ريشه‌هاى جريان خوارج بپردازيم ، اندكى اين اصطلاح را بكاويم .
تندروى دينى ( تعمّق ) در اصطلاح احاديث
تندروى دينى ( تعمّق ) در اصطلاح احاديث
در زبان روايات از افراط و تندروى با عنوان « تَعَمُّق » يادشده است . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود :
إيّاكُم وَالتَّعَمُّقَ فِي الدّينِ ! فَإِنَّ اللَّهَ قَد جَعَلَهُ سَهلًا ، فَخُذوا مِنهُ ما تُطيقونَ ؛ فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ ما دامَ مِن عَمَلٍ صالِحٍ وإن كانَ يَسيراً . « 1 »
از سختگيرى در دين بپرهيزيد ؛ زيرا خداوند ، آن را آسان قرار داده است . از دين ، آنچه را كه توانش را داريد بگيريد ؛ چرا كه خداوند ، كار خوب امّا مستمر را ، هر چند اندك باشد ، دوست دارد .
با كاوش در موارد استعمال واژه « تعمّق » در فرهنگ‌ها و احاديث اسلامى منقول در منابع فريقين ، براى پژوهشگر ترديدى باقى نمىماند كه مراد از اين واژه در فرهنگ اسلامى ، افراط ، تندروى و خروج از اعتدال است . بزرگ‌ترين مشكل خوارج ، متأسفانه ، اين تندروى و افراط بىمرز بود و از اين روى ، درنهايتْ بدين باور دست يافتن كه هر كسى متفاوت با آنان بينديشد و بگويد و عمل كند ، در حيطهء كفر خواهد بود .
( 1 ) . كنز العمّال : ج 3 ص 35 ح 5348 .