علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٣

4 - سازگارى درونى مفاد نص

با او سرودند « 1 » ، و از همين روى فجايع و مصايب بىشمارى را در تاريخ ديانت الهى به ثبت رساندند ، بىترديد گواه كج انديشى ، بد فهمى و غفلت يا تغافل آنان از نگرش جمعى به قرآن ارجمند بود . آنان اين درك و هنر را نداشتند تا ده‌ها آيهء ديگر و گويا در بيان شيوهء سلوك اجتماعى فرادستان و فرودستان و ناروايى ستم پذيرى و ستمكارى را به ديدهء حقيقت بين بجويند ، و مقصد اساسى دين در صبغهء اجتماعى ايمان داران را پيروى از اولياى الهى و بر پاى دارى قسط بدانند :

لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ . . . « 2 » آنان به واقع بخشى از قرآن را گرفته ، بخشى ديگر را كنار نهاده بودند كه مىگويد :

لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ كانَ أَمْرُهُ فُرُطاً . « 3 »

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً . « 4 »

فَلا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ . . . « 5 »

وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ . « 6 »

وَ لا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ . « 7 »

اين يكسو نگرى در زمينهء مسائل بينشى نيز قرنها منشأ دل مشغولى و نزاعهاى بىپايان ميان فرق اسلامى گرديد . گروهى تنها با دستاويز قرار دادن ظاهر پاره‌اى از آيات كه مفاد آنها توحيد افعالى و اختصاص مؤثريت استقلالى و احاطه قيّومى خداى متعال است ، ديدگاه قرآن را در نفى علل و افاعيل طبيعى پنداشته ، در نتيجه

( 1 ) ر . ك : تاريخ المذاهب الاسلاميه ، ابو زهره ، ج 2 ، ص 322 . ( 2 ) - حديد / 25 . ( 3 ) كهف / 28 . ( 4 ) دهر / 24 . ( 5 ) قلم / 8 . ( 6 ) هود / 113 . ( 7 ) - شعراء / 151 .