علوم قرآن ( فارسى )

• المؤلف: محمد باقر سعيدى روشن
• الوفاة: معاصر
• القسم: القرآن الكريم وعلومه
• الناشر: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى - قم

ابدأ القراءة

فهرس الكتاب

• مقدمه
• بخش اوّل وحى ، راه دريافت پيام الهى
• فصل اوّل وحى در تفسيرهاى انسانى
• مفهوم وحى
• كاربردهاى واژهء وحى در قرآن
• مفهوم اصطلاحى وحى
• مبادى دانش انسان
• معرفت و حيانى چه سنخ دانشى است ؟
• 1 - تحليل فلسفى وحى
• نارسايى اين نگرش
• 2 - تفسير علمى وحى
• نقد اين نگرش
• 3 - تبيين عرفانى وحى
• ارزيابى اين تصوير
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل دوّم وحى در آئينهء وحى
• اعتراف پيامبر
• سلامت كامل
• فقدان به هنگام نياز
• ناتوانى از كتمان وحى
• ناتوان از تغيير دادن
• نگرانى
• انتظار و عدم اتكا به خود .
• نشانه‌هاى آشنا
• سيرهء راستين
• تكامل تدريجى و خطا پذير انسان
• قرآن و عادات و آداب عصر جاهلى
• غيب‌گويى و هماورد جويى
• تفاوت سبك
• پرسشهايى جهت تأمل
• فصل سوّم امكان ، ضرورت و ختم وحى
• عوامل ستيز با وحى
• الف ) محدود انديشى :
• ب ) اخلاق مادى :
• وحى پرتوى ناشناخته از قانون عليت
• ضرورت مداخله تشريعى خدا در سرنوشت انسان
• وحى و عصمت
• اقسام وحى تشريعى
• ختم وحى
• اكمال شريعت و انقطاع وحى
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• بخش دوم اثبات پيام الهى از رهگذر اعجاز
• فصل اوّل تمهيداتى بر بحث اعجاز
• مفهوم اعجاز
• اعجاز براى اثبات رسالت ، نه معارف
• معجزه اثبات نبوت نه خدا
• امكان عقلى اعجاز
• اعجاز و قوانين تجربى و عقلى
• اعجاز پرتوى از نيروى بيكران الهى
• ارزش معرفتى اعجاز
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل دوم قرآن آيت جاويدان آيين پيامبر خاتم
• واژه نگار قرآنى معجزه
• بصيرة
• هماورد جويى قرآن
• نكته‌ها و برداشتها
• منشأ ناتوانى بشر در مانند سازى قرآن
• تلاشهاى بىفرجام
• صرفه ، ديدگاهى نارسا
• دستاويز مبدعان صرفه و تحليل آن
• الف - ارزيابى اصل ادعا
• ب - بررسى دلايل
• ج - انگيزه
• پيام خداوند مانندپذير نيست
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل سوم عرصه‌ها و آفاق اعجاز قرآن
• ويژگيهاى كلام الهى
• 1 - اعجاز در قلمرو لفظ و ساختار ظاهرى متن
• آرايه‌هاى سيماى قرآن
• اول : ژرفايى و حكمت آموزى واژگان .
• دوم : نوگرايى ، سبك ، خوش آوايى تركيب .
• سوم - لطافت گرايى خردمندانه و اخلاقى در بيان واقعيتها .
• الف ) تشبيه‌ها .
• ب ) استعارها .
• ج - كنايه‌ها .
• د ) تمثيل‌ها و تصويرها .
• 2 - معارف بىمانند از پيامبر امّى
• ويژگيهاى معارف قرآن
• الف - خرد پذيرى و خرد پرورى .
• ب - هماهنگى با فطرت و سرشت مشترك انسان .
• ج - واقع گرايى و اعتدال .
• 3 - پيراستگى از اختلاف و تناقض
• بشارات كتب پيشين به نزول قرآن
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• بخش سوم قرآن از نزول تا تدوين و قراآت
• فصل اوّل طليعه نزول
• اعتقاد پيامبر به منبع الهى پيام خويش
• افسانه‌اى نادرست
• مفهوم نزول
• نزول بىواسطه ، نزول با واسطه
• مهبط و مقصد وحى
• نزول اجمالى و نزول تفصيلى
• 1 - رمضان آغاز نزول قرآن :
• 2 - نزول آيات مورد نياز هر سال در ماه رمضان :
• 3 - نزول غالب آيات قرآن در ماه رمضان :
• 4 - نزول قرآن در شأن رمضان :
• 5 - نزول يك باره به بيت المعمور و نزول تدريجى به پيامبر :
• 6 - نزول اجمالى و نزول تفصيلى بر قلب پيامبر :
• حكمتهاى نزول تدريجى
• 1 - اقتضاى قانون تعليم و تربيت و آمادگى مردم :
• 2 - ارتباط پيوسته با پيامبر :
• 3 - اظهار عظمت و حقانيت قرآن :
• آيه‌ها و سوره‌هاى مكى و مدنى
• 1 - مكان نزول :
• 2 - زمان هجرت :
• راه شناخت آيات مكى و مدنى
• برخى از ويژگىهاى آيات مكى
• برخى از ويژگيهاى آيات مدنى
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل دوم ترتيب نزول
• تجلّى وحى الهى در قالب واژگان عربى
• معمارى وحى و ساختمان سوره‌ها
• تعيين جايگاه سوره‌ها به شيوهء فعلى
• قرآن در كانون دلها
• عوامل و انگيزه‌هاى حفظ آيات قرآن
• نگارش و تدوين قرآن همزمان با نزول وحى
• خواندن و نوشتن در جزيرة العرب
• پيامبر امّى
• ابزارهاى نگارش قرآن
• خطى كه نخستين بار قرآن را به آن نوشتند
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل سوم مسلمانان و قرآن
• تلاشهاى صحابيان ديگر
• توحيد قراآت
• باز هم دشوارى قرائت ، پيدايش اعراب و اعجام
• اعجام و نقطه‌گذارى
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل چهارم قرآن و قراآت
• قاريان صحابه ، تابعين و . . .
• در مدينه
• در كوفه و مكه
• در بصره
• در شام
• در مدينه
• در مكه
• در كوفه
• در بصره
• در شام
• گزينش و رواج قرّاء سبعه
• انگيزهء معرفى قراء هفتگانه
• مصدر قراآت
• جهات پيوند و انفصال قرآن و قراآت
• دلايل عدم تواتر قراآت
• منشأ اختلاف قراآت
• 1 . تفاوت لهجه‌ها :
• 2 . خالى بودن مصاحف اوليه از علائم :
• 3 . [ عوامل ديگر ]
• انواع اختلاف در قرائت
• ويژگىهاى قرائت عاصم
• مفهوم روايت سبعة احرف
• معيار قرائت صحيح
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• بخش چهارم تحريف ناپذيرى قرآن
• مفهوم تحريف
• اقسام تحريف
• الف ) تحريف معنوى
• ب ) تحريف لفظى ، كه داراى اقسامى است :
• 1 . تحريف به تبديل
• 2 . تحريف به افزايش .
• 3 . تحريف به كاهش .
• دلايل تحريف ناپذيرى قرآن
• 1 . عقلى .
• الف ) برهان حكمت .
• ب ) اعجاز و تحدّى قرآن .
• 2 - نقلى
• الف ) گواهى قرآن .
• ب ) ديدگاه امامان معصوم عليهم السّلام .
• ج ) گواهى تاريخ بر تواتر نص قرآن .
• دستاويزهاى قائلان تحريف
• 1 . مشابهت امت اسلامى با ساير امتها .
• 2 . روايات جمع قرآن توسط خلفا و وجود قرآنهاى ديگر .
• 3 . اخبار نسخ التلاوة .
• 4 . اخبار كاهش قرآن .
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• بخش پنجم اصول و مبانى فهم قرآن
• فصل اوّل فهم پذيرى قرآن
• مفهوم تفسير
• ضرورت فهم كلام خداوند
• دلايل نياز به علم تفسير
• 1 . بلنداى فصاحت و بلاغت .
• 2 . سبك ويژه قرآن .
• 3 . تبيين اصول و كليات .
• 4 . محتواى فراطبيعى .
• 5 . تفاوتهاى فكرى مردم و مراتب حقايق قرآن .
• امكان تفسير و فهم قرآن
• 1 . پيامبر معلم قرآن است .
• نقد :
• 2 . [ دو گروه عمده روايات ]
• الف ) اهل بيت ترجمان قرآن‌اند :
• ارزيابى :
• ب ) نهى از تفسير قرآن :
• ارزيابى :
• نقد :
• نقد :
• دلايل فهم پذيرى قرآن
• 1 - عقل .
• 2 - نص وحى .
• 3 - سنت و منش پيامبر و امامان معصوم عليهم السّلام .
• 4 - سيرهء جارى مسلمانان .
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل دوم زبان شناسى قرآن
• منشأ پيدايى زبان شناسى دينى
• راه كشف زبان قرآن
• 1 - تحليل زبان قرآن از زاويه برون دينى
• 2 - تحليل زبان قرآن از زاويه درون دينى
• مراتب گوناگون فهم قرآن
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل سوم ابزارها و مصادر تفسير
• 1 - ادبيات و قواعد زبان شناسى .
• اقسام دلالت
• 2 - مضمون و سياق خود قرآن
• الف ) قراين ناپيوستهء گويا
• ب ) قراين پيوسته
• 3 - سنت معصوم عليه السّلام
• كاركردهاى گوناگون سنت در ارائه مفاهيم قرآن
• الف ) تفسير و تبيين قرآن
• ب ) تعليم شيوه تفسير به مردم
• ج ) تبيين تأويل و تعليم راهيابى به بطون قرآن
• مفهوم تأويل
• 1 . سرانجام و پايان يك امر :
• 2 . تعبير خواب :
• 3 . تبيين و توجيه متشابهات :
• سخنان صحابيان ، روايات اسباب نزول
• 4 - عقل و تفكر خلّاق
• اعتبار و حجيت عقل
• جايگاه عقل در فهم دين
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• پيوست‌هاى فصل
• پيوست اول شناخت محكم و متشابه
• ضرورت شناخت محكم و متشابه
• مفهوم محكم
• مفهوم متشابه
• ويژگى متشابهات
• راز تشابه يك دسته آيات
• مفهوم بودن يا رازآميزى متشابهات
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• پيوست دوم شناخت ناسخ و منسوخ
• اهميت شناخت ناسخ و منسوخ
• فلسفهء نسخ در قرآن
• نسخ مقبول ، نسخ حكم و نه تلاوت
• نسخ مردود
• نسخ حكم و تلاوت هر دو
• نسخ تلاوت نه حكم
• پرسش‌هايى جهت تأمل
• فصل چهارم مبانى و معيارهاى فهم روشمند وحى
• دو روش در تفسير
• 1 - نقلگرايى و استناد جويى به نصوص
• آسيب‌ها و آفات اين روش
• 2 - دگر انديشىهاى بىضابطه
• مبانى فهم كلام خدا
• 1 . اعتبار فهم انسانى از متون دينى
• 2 . انسانى بودن زبان دين
• 3 . قلمرو دين ، هدايت و تربيت همه جانبهء انسان
• 4 . جامعيت ، كمال و خاتميت دين
• شرايط لازم مفسّر متون دينى
• 1 . ويژگى معرفتى .
• 2 . ويژگى عاطفى روانى .
• معيارهاى فهم روشمند وحى
• 1 . سازگارى با عقل .
• 2 . سازگارى با نيازهاى اساسى انسان .
• 3 . تطابق با قواعد عرفى عقلايى حاكم بر زبان محاوره
• 4 - سازگارى درونى مفاد نص
• 5 . سازگارى با روح كلى شريعت توحيدى
• پرسش‌هايى جهت تأمل