علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٥

راز تشابه يك دسته آيات

اگر ناگزير از واژه‌اى آشنا همانند « نور » در اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . . « 1 » استفاده گردد ، باز هم اين كلمه تنها مىتواند تشبيه و تمثيلى از يك حقيقت متعالى به امور محسوس باشد :

چونكه با كودك سر و كارت فتاد * پس زبان كودكى بايد گشاد

همين طور تبيين قدرت مطلقه و استثنا ناپذير خداوند فراخور فهم عموم مردم ، مستلزم استفاده از تعابيرى كنايى است : يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ « 2 » ، وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ . . . « 3 »

امّا آيا خداى جهان ، در يك قصر سر برافراشته‌اى نشسته و او را دستى فراتر از همه دستهاست ؟ ! جهت نفى چنين پنداشتها از متشابهات و تنزيه ذات بىمثال خدا از هر گونه توهم جسمانيت « 4 » ، بارها و به صراحت هشدار داده شده است : لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ « 5 » ، سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ « 6 » ، سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يَصِفُونَ . « 7 »

همان گونه كه براى تفهيم فاعليت فراگير و استقلالى خداوند در سراسر گيتى ، و افادهء ديدگاه توحيدى و خدا محورى ، و نگرش آيه‌اى و تلقى وابستگى و تعلق همه فاعليتها به آن ذات سرمدى ، همه امور به خداوند منسوب مىگردد . تا آنجا كه مىفرمايد : وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى « 8 » ، وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ . « 9 »

ليكن جهت پيشگيرى از هر گونه راهبرد ناصحيح و انديشه خطرناك جبرانگارى

( 1 ) نور / 36 . ( 2 ) فتح / 10 . ( 3 ) انعام / 61 . ( 4 ) ر . ك : تنزيه بارى در نگاه قرآن ، مجله مبين ، 6 . ( 5 ) شورى / 11 . ( 6 ) - نمل / 8 . ( 7 ) انعام / 100 . ( 8 ) انفال / 17 . ( 9 ) - انسان / 30 ، تكوير / 29 .