علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٥

الف ) قراين ناپيوستهء گويا

است ، آيا متشابهات به طور مطلق اين گونه‌اند و يا به طور نسبى و شأنى ؟ اساسا راز تشابه پاره‌اى از آيات چيست ؟ آيا متشابهات فهم پذيرند يا نه ؟ و اگر چنين‌اند آيا فهم آنها مختص به معصومان عليهم السّلام است و آنان تنها مصداق راسخان در علم مىباشند و يا آنكه مصداق اكملند ؟ و . . .

به اتفاق دانشمندان فريقين ، « و » در آيهء شريفه عاطفه است ، و راسخان در علم هر يك به ميزان بهرهء معرفتى و صفاى درونى خويش مىتوانند پرتوهايى از حقايق قرآنى را دريابند . « 1 »

به غير از عنوان ياد شده ، ارجاع آيات منسوخ به ناسخ - مانند عده زنى كه شوهرش وفات كرده نخست يك سال بود « 2 » و سپس چهار ماه و ده روز معين گرديد « 3 » - مطلق به مقيّد مانند : مَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ « 4 » كه مقيد به مرگ در حال كفر شده است : وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ « 5 » و آيات مجمل به آيات مبيّن ، شيوه‌اى پايدار و راهگشا براى دريافت حقايق قرآنى است .

قرآن در آياتى به طور سربسته ايمان و رفتار نيك را مطرح ساخته و نتايج آن را بر مىشمارد .

وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ . . . وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ . « 6 »

طبعا اين پرسش براى ما پديد مىآيد كه مؤمن راستين در تعريف قرآن چيست و داراى چه ويژگيهايى است ؟ همين طور مصداق رفتارهاى نيك و صالح كه نامبردار

( 1 ) ر . ك : تفسير كشاف ، ج 1 ، ص 448 ، البرهان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 199 ، التمهيد فى علوم القرآن ، ج 3 ، ص 48 . ( 2 ) بقره / 240 . ( 3 ) بقره / 234 ، نساء / 12 . ( 4 ) مائده / 6 . ( 5 ) بقره / 217 . ( 6 ) بقره / 25 .