علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٧
5 . تفاوتهاى فكرى مردم و مراتب حقايق قرآن .
قرآن در هر عصرى مىبايست متناسب با نيازهاى متغيّر زمان در پى كشف و استخراج معارف والاى آن تكاپو كنند ، و اين هدف جز از مسير علم تفسير و راهكارهاى صحيح آن ميسور نمىگردد .
بدر الدين زركشى مىگويد :
. . . و انّما احتيج الى التفسير ، لما فيه من دقائق باطنه لا تظهر الّا بعد البحث و النظر ، مع سؤال النبي صلّى اللّه عليه و إله و سلّم عنها فى الاكثر . . . و لم ينقل الينا عنهم تفسير القرآن و تأويله بجملته ، فنحن نحتاج الى ما كانوا يحتاجون اليه ، و زيادة . . . « 1 »
5 . تفاوتهاى فكرى مردم و مراتب حقايق قرآن .
5 . تفاوتهاى فكرى مردم و مراتب حقايق قرآن .
قرآن كتاب مردم و به زبان مردم است ، ليكن اين سخن بدان معنا نيست كه عموم مردم در يك سطح از مقاصد آن بهره‌مند باشند . چرا كه تفاوت استعدادها و سرمايه‌هاى معرفتى و روحيات نفسانى مردم انكارناپذير است . از سوى ديگر قرآن كريم نيز حقايقى هزار لايه دارد كه همه آنها بر خانهء ذهن و جان همگان فرود نمىآيد . قرآن داراى وجه و ظاهرى است كه عالم و عامى از آن منتفع مىگردند ، ليكن كنه و باطنى دارد كه رهيابى به آن ، ويژهء صافىترين جانهاست : لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ . « 2 »
قرآن داراى محكماتى است كه در خور هاضمهء فكرى افراد متعارف است ، ليكن متشابهاتى دارد كه هضم آن در خور انديشه و جان نخبگان بشرى ( راسخان در علم ) است : وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ . « 3 » و ديگران از سايه سار وجود ايشان مىتوانند اين بخش از فيض سرمدى را به تماشا بنشينند .
حضرت امام صادق عليه السّلام فرمودند :
كتاب اللّه عز و جل على اربعة اشياء : على العبارة ، و الاشارة ، و اللطايف
( 1 ) البرهان ، ج 1 ، ص 13 . ( 2 ) واقعه / 79 . ( 3 ) آل عمران / 7 .