علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٨٨

انواع اختلاف در قرائت

مهاجرين است ! و فضيلت انصار تنها در پيروى از مهاجران است . برخى معتزله در آيهء كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً « 1 » « اللّه » را منصوب مىخواندند تا نتيجه بگيرند كه متكلم در حقيقت موسى بوده است ، نه خدا ، زيرا نمىتوانستند بپذيرند كه خداوند متكلّم است . ابو حنيفه را گفته‌اند إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ « 2 » ، « الله » را مرفوع مىخواند و مىپنداشت كه خشيت به معناى تكريم و تعظيم است . و برخى قاريان توضيحات تفسيرى ابن مسعود و ابىّ ابن كعب را با متن اشتباه كرده‌اند ، چنان كه در آيهء كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً ( فاختلفوا ) فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ . . . « 3 » كه كلمه « فاختلفوا » به عنوان شرح و توضيح است ، برخى به عنوان متن در قرائت ابن مسعود تلقى كرده‌اند !

انواع اختلاف در قرائت

انواع اختلاف در قرائت

حال كه سخن به اينجا منتهى شد ، مناسب است اشاره‌اى به انواع اختلاف در قراآت بشود . دانشمندان مختلفى در صدد بررسى و دسته‌بندى انواع اختلاف بر آمده‌اند . ابن قتيبه مىگويد انواع اختلاف در قرائت اينهاست :

اختلاف در :

1 . حركات ، كه خود دو گونه است : يا تأثيرى در معنا و صورت نمىگذارد ، يضيق يضيق . « 4 » يا فقط تغيير دهندهء معناست نه صورت كلمه ، كفلّها كفلها . « 5 »

2 . حروف ، كه سه گونه است :

تغيير دهنده معنا و نه صورت كلمه ، ننشزها ننشرها . « 6 »

( 1 ) نساء / 164 . ( 2 ) فاطر / 28 . ( 3 ) بقره / 213 . ( 4 ) شعراء / 13 . ( 5 ) آل عمران / 37 . ( 6 ) بقره / 259 .