علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢
تجلّى وحى الهى در قالب واژگان عربى
سوم آنكه ترتيب و تنظيم جايگاه سوره‌ها به سبك موجود در مصحف ، كه از سوره حمد آغاز و به سوره ناس ختم مىگردد ، از سوى چه كسى انجام گرفته است ؟
آيه در لغت به معناى علامت ، نشانه و دلالت است . اين كلمه در قرآن داراى كاربردهاى متعددى همچون نشانه روشن ( معجزه ) منشأ پند و عبرت ، ساختمان و برج بلند است : وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسى تِسْعَ آياتٍ بَيِّناتٍ « 1 » ، فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً « 2 » ، أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ . « 3 » همچنين در يك اصطلاح خاص ، بر جملات و قطعات قرآن كه مركب از مقدارى حروف و كلمات است و كوچكترين واحدهاى قرآنى است اطلاق آيه شده است : تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْحَكِيمِ . « 4 » اين اصطلاح كه ويژه آيات تشريعى و مربوط به خود قرآن است ، در عصر پيامبر اكرم و ائمه عليهم السّلام رايج و متعارف بوده است . از انس نقل شده است كه رسول خدا فرمودند :
هر كس صد آيه از قرآن را بخواند از غافلان به شمار نمىآيد . « 5 »
بنا بر رأى مشهور نخستين آيات نازل شده ، آيه‌هاى آغازين سوره علق اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . . ما لَمْ يَعْلَمْ . و آخرين آيه ، آيهء 281 سوره بقره است ، يعنى : وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ .
تجلّى وحى الهى در قالب واژگان عربى
تجلّى وحى الهى در قالب واژگان عربى
همان گونه كه پيشتر يادآور گرديد از متن قرآن كريم صراحتا استفاده مىشود كه تفصيل يا بى و تفريق قرآن در قالب الفاظ معين و تركيب جملات و آيات از ناحيه وحى خداوند است و پيامبر هيچ نقشى در آن نداشته است :
( 1 ) اسراء / 101 . ( 2 ) يونس / 92 . ( 3 ) شعراء / 128 . ( 4 ) لقمان / 2 . ( 5 ) بحار الانوار ، ج 92 ، ص 199 .