علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١١٦

2 - معارف بىمانند از پيامبر امّى

بر اساس اين نگرش ، سرشت هر انسانى هم خاستگاه الهى و متعالى است و هم تمايلات طبيعى پست ، تا خود به كدام سوى گام نهد : وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها . « 1 » از آنجا كه آفرينش جهان و انسان ، حكيمانه و هدفمند است ، عالم هستى ظرف كنش و واكنش است ، و افزون بر سراى آخرت ، در همين صحنه نيز هر كسى دستاورد تلاش و نيك و بد رفتار و انگيزه‌هاى خويش را دريافت مىكند :

وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى « 2 » ، إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها « 3 » ، وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى . « 4 »

بر خلاف كتب مقدس دينى و مكتوبات انسانى كه بخش اصلى حيات انسان يعنى معاد را در بوته نسيان سپرده و جايگاه روشنى براى آن ترسيم نكرده‌اند ، تصوير حيات ابدى و معاد شناسى در قرآن يك برجستگى ويژه‌اى يافته و قريب يك سوم آيات قرآن كريم به اين موضوع سرنوشت ساز اختصاص يافته است . در پرتو بقاى روان فنا ناياب انسان ، صحنه‌هاى حيات برزخى و رستاخيز نهايى به شكلى اعجاب انگيز و غفلت زدا مطرح شده ، و بازيگران و صحنه گردانان كمدىهاى شور انگيز و هيجان‌زا و تراژديهاى غم بار ، آنسان به نمايش نشسته و هشدار بخش و ترغيب‌گر است كه در هيچ متن ديگرى سابقه و لاحقه ندارد : إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها . وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها . يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها . يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ . فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ . وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ . « 5 »

( 1 ) شمس / 7 - 8 . به تعبير مولانا : در جهان دو بانگ مىآيد به ضد * تا كدامين را تو باشى مستعد ( 2 ) نجم / 39 . ( 3 ) اسراء / 7 . ( 4 ) انعام / 164 . ( 5 ) زلزلة / 1 - 8 .