علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩

الف ) تشبيه‌ها .

هر چند اين عرصه مجالى دامن گستر دارد و خارج از حوصله و اقتضاى مسير و مقصود كتاب حاضر است ، اما اشاره‌اى بسيار اجمالى به اين ويژگيها ، خالى از فايده نخواهد بود .

الف ) تشبيه‌ها .

الف ) تشبيه‌ها .

تشبيه در لغت مانند كردن چيزى است به چيز ديگر در صفتى يا كيفيتى . در تشبيه چهار ركن وجود دارد : مشبّه : آن كس يا آن چيزى كه در صفتى به كس يا چيز ديگر مانند شده است . مشبه به : آن كس يا آن چيزى كه مشبّه ، به او مانند شده است . وجه شبه : صفت يا كيفيت مشترك ما بين مشبه به و مشبه است .

ادات تشبيه : كلمه‌اى كه بر تشبيه دلالت دارد .

رخسار دوست ( مشبه ) ، چون ( ادات ) ، خورشيد ( مشبه به ) مىدرخشد ( وجه شبه ) زيباترين نوع تشبيهات ، در قرآن مجيد به چشم مىخورد : هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ . « 1 » هر يك از زوجين به لباس تشبيه شده‌اند . لباس باعث زينت و زيبايى ، حيا و عفت ، صيانت از تعرض و دستبرد بيگانگان است . . .

دلها مانند سنگ است : فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً . « 2 »

اعمال كافران چونان سراب است : وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً . . . . « 3 »

جهنّم گويى موجود زنده‌اى است كه خشم و فرياد دارد : إِنَّها لَظى ، نَزَّاعَةً لِلشَّوى ، تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى « 4 » ، إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً « 5 » ، إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ . تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ . « 6 »

( 1 ) بقره / 187 . ( 2 ) بقره / 74 . ( 3 ) نور / 39 . ( 4 ) معارج / 15 - 17 . ( 5 ) فرقان / 12 . ( 6 ) ملك / 7 - 8 .