مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٩٨٧

[ شكوه باطنى خود را بشناسيد ، چرا كه انسان ، همين جسم نيست ]

چون نمىتانست آوازى فراشت * غمزه‌ى تنهاى زن سودى نداشت

گفت قاضى رو تو خصمت را بيار * تا دهم كار ترا با او قرار

جوحى آمد قاضيش نشناخت زود * كاو به وقت لقيه در صندوق بود

زو شنيده بود آواز از برون * در شرى و بيع و در نقص و فزون

گفت نفقه‌ى زن چرا ندهى تمام * گفت از جان شرع را هستم غلام

ليك اگر ميرم ندارم من كفن * مفلس اين لعبم و شش پنجزن

زين سخن قاضى مگر بشناختش * ياد آورد آن دغل و آن باختش

گفت آن شش پنج با من باختى * پار اندر شش درم انداختى

نوبت من رفت امسال آن قمار * با دگر كس باز دست از من بدار

[ وصف انسان كامل ]

[ وصف انسان كامل ]

از شش و از پنج عارف گشت فرد * محترز گشته است زين شش پنج نرد

رست او از پنج حس و شش جهت * از وراى آن همه كرد آگهت

شد اشاراتش اشارات ازل * جاوز الاوهام طرا و اعتزل

زين چه شش گوشه گر نبود برون * چون بر آرد يوسفى را از درون

واردى بالاى چرخ بىستن * جسم او چون دلو در چه چاره كن

يوسفان چنگال در دلوش زده * رسته از چاه و شه مصرى شده

دلوهاى ديگر از چه آب جو * دلو او فارغ ز آب اصحاب جو

دلوها غواص آب از بهر قوت * دلو او قوت و حيات جان حوت

دلوها وابسته‌ى چرخ بلند * دلو او در اصبعين زورمند

دلو چه و حبل چه و چرخ چى * اين مثالى بس ركيك است اى اچى

از كجا آرم مثالى بىشكست * كفو آن نه آيد و نه آمده‌ست

صد هزاران مرد پنهان در يكى * صد كمان و تير درج ناوكى

ما رميت إذ رميتى فتنه‌اى * صد هزاران خرمن اندر حفنه‌اى

[ وصف انسان كامل به زبان تمثيل ]

[ وصف انسان كامل به زبان تمثيل ]

آفتابى در يكى ذره نهان * ناگهان آن ذره بگشايد دهان

ذره ذره گردد افلاك و زمين * پيش آن خورشيد چون جست از كمين

[ از مقتضيات حيوانى رها شو ]

[ از مقتضيات حيوانى رها شو ]

اين چنين جانى چه در خورد تنست * هين بشو اى تن از اين جان هر دو دست

اى تن گشته وثاق جان بس است * چند تاند بحر در مشكى نشست

[ شكوه باطنى خود را بشناسيد ، چرا كه انسان ، همين جسم نيست ]

[ شكوه باطنى خود را بشناسيد ، چرا كه انسان ، همين جسم نيست ]

اى هزاران جبرئيل اندر بشر * اى مسيحان نهان در جوف خر

اى هزاران كعبه پنهان در كنيس * اى غلط انداز عفريت و بليس

سجده‌گاه لامكانى در مكان * مر بليسان را ز تو ويران دكان

كه چرا من خدمت اين طين كنم * صورتى را من لقب چون دين كنم

نيست صورت چشم را نيكو بمال * تا ببينى شعشعه‌ى نور جلال