مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٨٧٤

بار ديگر رجوع كردن به قصه‌ى صوفى و قاضى

چون نمىتانست كف بر خصم زد * عزمش آن شد كش سوى قاضى برد

كه ترازوى حق است و كيله‌اش * مخلص است از مكر ديو و حيله‌اش

هست او مقراض احقاد و جدال * قاطع جنگ دو خصم و قيل و قال

ديو در شيشه كند افسون او * فتنه‌ها ساكن كند قانون او

چون ترازو ديد خصم پر طمع * سركشى بگذارد و گردد تبع

ور ترازو نيست گر افزون دهيش * از قسم راضى نگردد آگهيش

هست قاضى رحمت و دفع ستيز * قطره‌اى از بحر عدل رستخيز

قطره گر چه خرد و كوته پا بود * لطف آب بحر از او پيدا بود

از غبار ار پاك دارى كله را * تو ز يك قطره ببينى دجله را

جزوها بر حال كلها شاهد است * تا شفق غماز خورشيد آمده ست

آن قسم بر جسم احمد راند حق * آن چه فرموده ست كلا و الشفق

مور بر دانه چرا لرزان بدى * گر از آن يك دانه خرمن دان بدى

بر سر حرف آ كه صوفى بىدل است * در مكافات جفا مستعجل است

اى تو كرده ظلمها چون خوش دلى * از تقاضاى مكافى غافلى

يا فراموشت شده ست از كرده‌هات * كه فرو آويخت غفلت پرده‌هات

گر نه خصميهاستى اندر قفات * جرم گردون رشك بردى بر صفات

ليك محبوسى براى آن حقوق * اندك اندك عذر مىخواه از عقوق

تا به يك بارت نگيرد محتسب * آب خود روشن كن اكنون با محب

رفت صوفى سوى آن سيلى زنش * دست زد چون مدعى در دامنش

اندر آوردش بر قاضى كشان * كاين خر ادبار را بر خر نشان

يا به زخم دره او را ده جزا * آن چنان كه راى تو بيند سزا

كان كه از زجر تو ميرد در دمار * بر تو تاوان نيست آن باشد جبار

در حد و تعزير قاضى هر كه مرد * نيست بر قاضى ضمان كاو نيست خرد

نايب حق است و سايه‌ى عدل حق * آينه‌ى هر مستحق و مستحق

كاو ادب از بهر مظلومى كند * نه براى عرض و خشم و دخل خود

چون براى حق و روز آجله ست * گر خطايى شد ديت بر عاقله است

آن كه بهر خود زند او ضامن است * وان كه بهر حق زند او آمن است

گر پدر زد مر پسر را او بمرد * آن پدر را خون بها بايد شمرد

ز انكه او را بهر كار خويش زد * خدمت او هست واجب بر ولد

چون معلم زد صبى را شد تلف * بر معلم نيست چيزى لا تخف

كان معلم نايب افتاد و امين * هر امين را هست حكمش همچنين

نيست واجب خدمت استا بر او * پس نبود استا به زجرش كار جو