مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٦٩

[ تمثيل در بيان مسألهء كسب كه از مسائل مهم كلامى اشعريان است ]

ز آتش دل و آب ديده نقل ساز * بوستان از ابر و خورشيد است باز

تو چه دانى قدر آب ديده‌گان * عاشق نانى تو چون ناديدگان

گر تو اين انبان ز نان خالى كنى * پر ز گوهرهاى اجلالى كنى

طفل جان از شير شيطان باز كن * بعد از آنش با ملك انباز كن

تا تو تاريك و ملول و تيره‌اى * دان كه با ديو لعين همشيره‌اى

لقمه‌اى كان نور افزود و كمال * آن بود آورده از كسب حلال

روغنى كايد چراغ ما كشد * آب خوانش چون چراغى را كشد

علم و حكمت زايد از لقمه‌ى حلال * عشق و رقت آيد از لقمه‌ى حلال

چون ز لقمه تو حسد بينى و دام * جهل و غفلت زايد آن را دان حرام

هيچ گندم كارى و جو بر دهد * ديده‌اى اسبى كه كره‌ى خر دهد

لقمه تخم است و برش انديشه‌ها * لقمه بحر و گوهرش انديشه‌ها

زايد از لقمه‌ى حلال اندر دهان * ميل خدمت عزم رفتن آن جهان

كرد بازرگان تجارت را تمام * باز آمد سوى منزل دوست كام

هر غلامى را بياورد ارمغان * هر كنيزك را ببخشيد او نشان

گفت طوطى ارمغان بنده كو * آن چه ديدى و آن چه گفتى باز گو

گفت نى من خود پشيمانم از آن * دست خود خايان و انگشتان گزان

من چرا پيغام خامى از گزاف * بردم از بىدانشى و از نشاف

گفت اى خواجه پشيمانى ز چيست * چيست آن كاين خشم و غم را مقتضى است

گفت گفتم آن شكايتهاى تو * با گروهى طوطيان همتاى تو

آن يكى طوطى ز دردت بوى برد * زهره‌اش بدريد و لرزيد و بمرد

من پشيمان گشتم اين گفتن چه بود * ليك چون گفتم پشيمانى چه سود

نكته اى كان جست ناگه از زبان * همچو تيرى دان كه جست آن از كمان

وانگردد از ره آن تير اى پسر * بند بايد كرد سيلى را ز سر

چون گذشت از سر جهانى را گرفت * گر جهان ويران كند نبود شگفت

فعل را در غيب اثرها زادنى است * و آن مواليدش به حكم خلق نيست

بىشريكى جمله مخلوق خداست * آن مواليد ار چه نسبتشان به ماست