مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٧٣٨

[ حكايت در لزوم توكّل و مقسوم بودن رزق هر كس ]

جواب گفتن خر روباه را

جواب گفتن خر روباه را

[ بحث لزوم توكّل از زبان خر ]

[ بحث لزوم توكّل از زبان خر ]

گفت از ضعف توكل باشد آن * ور نه بدهد نان كسى كه داد جان

هر كه جويد پادشاهى و ظفر * كم نيايد لقمه‌ى نان اى پسر

دام و دد جمله همه اكال رزق * نه پى كسب‌اند نه حمال رزق

جمله را رزاق روزى مىدهد * قسمت هر يك به پيشش مىنهد

رزق آيد پيش هر كاو صبر جست * رنج كوششها ز بىصبرى تست

جواب گفتن روباه خر را

جواب گفتن روباه خر را

[ باز در بيان سعى و تلاش از زبان روباه ]

[ باز در بيان سعى و تلاش از زبان روباه ]

گفت روبه آن توكل نادر است * كم كسى اندر توكل ماهر است

گرد نادر گشتن از نادانى است * هر كسى را كى ره سلطانى است

چون قناعت را پيمبر گنج گفت * هر كسى را كى رسد گنج نهفت

حد خود بشناس و بر بالا مپر * تا نيفتى در نشيب شور و شر

جواب گفتن خر روباه را

جواب گفتن خر روباه را

[ باز در بيان توكّل از زبان خر ]

[ باز در بيان توكّل از زبان خر ]

گفت اين معكوس مىگويى بدان * شور و شر از طمع آيد سوى جان

از قناعت هيچ كس بىجان نشد * از حريصى هيچ كس سلطان نشد

[ تمثيل براى ابيات پيشين ]

[ تمثيل براى ابيات پيشين ]

نان ز خوكان و سگان نبود دريغ * كسب مردم نيست اين باران و ميغ

آن چنان كه عاشقى بر رزق زار * هست عاشق رزق هم بر رزق خوار

در تقرير معنى توكل حكايت آن زاهد كه توكل را امتحان مىكرد از ميان اسباب و شهر بيرون آمد و از قوارع و رهگذر خلق دور شد و به بن كوهى مهجورى مفقودى در غايت گرسنگى سر بر سر سنگى نهاد و خفت و با خود گفت توكل كردم بر سبب سازى و رزاقى تو و از اسباب منقطع شدم تا ببينم سببيت توكل را

در تقرير معنى توكل حكايت آن زاهد كه توكل را امتحان مىكرد از ميان اسباب و شهر بيرون آمد و از قوارع و رهگذر خلق دور شد و به بن كوهى مهجورى مفقودى در غايت گرسنگى سر بر سر سنگى نهاد و خفت و با خود گفت توكل كردم بر سبب سازى و رزاقى تو و از اسباب منقطع شدم تا ببينم سببيت توكل را

[ حكايت در لزوم توكّل و مقسوم بودن رزق هر كس ]

[ حكايت در لزوم توكّل و مقسوم بودن رزق هر كس ]

آن يكى زاهد شنود از مصطفى * كه يقين آيد به جان رزق از خدا

گر بخواهى ور نخواهى رزق تو * پيش تو آيد دوان از عشق تو

از براى امتحان آن مرد رفت * در بيابان نزد كوهى خفت تفت

كه ببينم رزق مىآيد به من * تا قوى گردد مرا در رزق ظن

كاروانى راه گم كرد و كشيد * سوى كوه آن ممتحن را خفته ديد

گفت اين مرد اين طرف چون است عور * در بيابان از ره و از شهر دور

اى عجب مرده است يا زنده كه او * مىنترسد هيچ از گرگ و عدو

آمدند و دست بر وى مىزدند * قاصدا چيزى نگفت آن ارجمند

هم نجنبيد و نجنبانيد سر * وانكرد از امتحان هم او بصر

پس بگفتند اين ضعيف بىمراد * از مجاعت سكته اندر اوفتاد

نان بياوردند و در ديگى طعام * تا بريزندش به حلقوم و به كام

پس به قاصد مرد دندان سخت كرد * تا ببيند صدق آن ميعاد مرد

رحمشان آمد كه اين بس بىنواست * وز مجاعت هالك مرگ و فناست